ایده‌ها: فردریش لیست بر ملی بودن اقتصاد تاکید می‌کند

اقتصاد امری جهانی است یا ملی؟

کد: 13980415424530005

در دسترس نیست

، تهران ، (کارخانه‌آنلاین): لیست معتقد بود که کشور آلمان، به منظور پیشرفت و کامروایی، نیازمند این است که گستره خود را به ساحل‌های جنوبی و شمالی بکشاند و به منظور داشتن رشدی سریع، از صنعت خود هم حفاظت کند.

اقتصاد امری جهانی است یا ملی؟
اقتصاد امری جهانی است یا ملی؟

داستان زندگی فردریش لیست خیلی ساده و سرراست نیست. او را نمی‌توان با اقتصاددانان امروزی جهان مقایسه کرد که سال‌هایی را به تحصیل و سال‌هایی را به پژوهش و تدریس مشغول هستند. زندگی لیست وجوهی تاریک و غم‌انگیز دارد که سال‌هایی را به زندان کشاند. لیست پس از فرازونشیب‌هایی به ایالات متحده پناه برد و در آن‌جا تحت تاثیر نوشته‌های الکساندر همیلتون قرار گرفت. ایده‌های اقتصادی او، که باعث شدند او به یکی از تاثیرگذارترین اقتصاددانان قرن نوزدهم تبدیل شود، عمدتا بر این محور قرار می‌گرفتند که هر یک از ملت‌ها احتیاجات اقتصادی خاصی دارند و به همین منظور نمی‌توان از تجارت مطلقا آزادانه دفاع کرد. به همین دلیل بود که لیست همواره به اقتصادهای توسعه‌یافته‌ای که مدافع تجارت آزاد بودند، شک داشت.

برای مثال لیست معتقد بود که کشور آلمان، به منظور پیشرفت و کامروایی، نیازمند این است که گستره خود را به ساحل‌های جنوبی و شمالی بکشاند و به منظور داشتن رشدی سریع، از صنعت خود هم حفاظت کند. این دیدگاه‌های او درباره آلمان آشنا به نظر می‌رسند؟ دلیل اصلی این آشنایی این است که بسیاری از ایده‌های او الهام‌بخش قسمتی از عملکرد و باورهای رژیم نازی بودند. از بسیاری از ایده‌ها و دیدگاه‌های لیست برای پایه‌ریزی اجتماع اقتصادی اروپا هم استفاده شد. به غیر از آلمان نازی، کشور دیگری که در آن سال‌ها در آتش جنگ جهانی دوم می‌دمید، ژاپن بود و شاید برای شما جالب باشد که این کشور هم تحت تاثیر مدلی اقتصادی بودند که تا حد بسیار زیادی به دیدگاه‌ها و نظرات لیست نزدیک بودند. به طور کلی هر اقتصادی که نیازمند بستن فضای خود به منظور ایجاد رشد می‌شد، تا حدی آگاهانه یا ناخودآگاه به نظرات لیست نزدیک بود و به همین منظور می‌توان رگ و ریشه‌های ایده‌های لیست را در چین دوران مائو هم پیدا کرد. این نوع خاص نگاه باعث شد که لیست هم مانند بسیاری از اقتصاددانان قرن نوزدهمی چون دیوید ریکاردو و کارل مارکس، زاویه خاصی با آدام اسمیت داشت، که این زاویه را در ادامه بیشتر خواهیم شناخت.

*نظام اقتصادی صنعتی

به نظر لیست، دولتمردان دو تعهد بزرگ دارند که یکی به جامعه امروز است و دیگری به جامعه فردا. عمده سیاست‌مداران دل‌مشغول مسائل امروزی هستند و زمان بسیار کمی را برای مشکلات آینده می‌گذارند. زمانی که یک کشور به نقطه عطفی در توسعه خود می‌رسد، سیاست‌مداران این کشور مسئولیت اخلاقی دارند تا به مسائل مربوط به نسل آینده هم رسیدگی کنند. به قول خود لیست: «در آستانه مرحله‌ای جدید برای توسعه یک کشور، دولتمردان باید آمادگی لازم برای اتخاذ رویکردی بلندمدت را داشته باشند، گرچه نیاز به بررسی مسائلی با اهمیت بلافاصله هم وجود دارد.»

لیست می‌گفت که اقتصاد یک کشور باید از چند جهت مختلف توسعه پیدا کرده و توان و نیروی تولیدی خود را بهبود بخشد، نه این‌که تنها متمرکز بر بهبود نرخ ارز خود باشد. همین‌جا بود که لیست به آدام اسمیت اعتراض می‌کرد و می‌گفت که نظام اقتصادی اسمیتی، نه یک نظام صنعتی، که نظامی تجاری است و خود لیست این نظام را «نظام ارزش مبادله» می‌نامید. او، بر خلاف اسمیت، اعتقاد داشت که منفعت خصوصی افراد، منجر به بهترین نتیجه برای جامعه نمی‌شود، بلکه ملت چیزی بین افراد و انسانیت است، و از طریق زبان، اخلاقیات و توسعه تاریخی و فرهنگی و سیاسی تعریف می‌شود. منفعت‌های خصوصی اقتصادی، مانند دیگر منافع، باید در راستای حفظ، تکمیل و تقویت ملت قرار گیرند. به طور کل، همان‌طور که واضح است، لیست از آن دسته اقتصاددانانی بود که بر خلاف رویکرد فردگرای عادی لیبرال، جامعه را جمع‌ جبری افراد نمی‌دانست، و می‌گفت که این افراد باید ذیل یک کلیت تعریف و هدایت شوند. به نظر لیست یک ملت در چهار مرحله توسعه پیدا می‌کرد: زندگی معنوی، کشاورزی، کشاورزی همراه با تولید، و مرحله نهایی ترکیبی از کشاورزی و تولید و بازرگانی. همین چند وجهی بودن تکامل و توسعه تاریخی باعث شد که لیست بیشتر به فکر این مسئله بیفتد که نمی‌توان توسعه را تنها بر اقتصاد تکیه داد و از صور مختلف اقتصادی هم تنها وضعیت نهایی بازرگانی را در نظر آورد.

بیوگرافی

فردریش لیست

فردریش لیست متولد سال انقلاب فرانسه است و در 1789 در آلمان به دنیا آمد. امروزه او را به عنوان اقتصاددانی می‌شناسند که «نظام ملی» را به لحاظ نظری صورت‌بندی کرد و یکی از چهره‌های اصلی مکتب اقتصادی تاریخی لقب گرفت. او که به دنبال اصلاحاتی در ساختار سیاسی آلمان بود و در این راستا فعالیت‌هایی هم داشت، در سال 1822 به زندان افتاد و پس از آزادی در سال 1824 به ایالات متحده رفت و در آن‌جا فعالیت‌های پژوهشی خود در اقتصاد را جدی‌تر دنبال کرد. لیست که در سال‌های انتهایی زندگی‌اش به امپراتوری اتریش بازگشته بود، نهایتا در سن 57 سالگی در حالی که از بیماری رنج می‌برد و بحران اقتصادی عمده دارایی‌ها او در آمریکا را نابود کرده بود، دست به خودکشی زد.

کتاب شناسی

عنوان: نظام ملی اقتصاد سیاسی سال: 1841

می‌گویند که در بین اقتصاددانان آلمانی، تنها آثار کارل مارکس است که توان رقابت با این کتاب لیست را دارد. این رقابت هم از جهت میزان توجه به آثار معنی دارد و هم از جهت تعداد زبان‌هایی که یک کتاب به آن ترجمه می‌شوند. در این اثر است که لیست گام به گام چرایی توجه ویژه به مقتضیات اقتصادی هر یک از ملت‌ها را شرح می‌دهد و به دلیل تاکید خاصی که روی کشور آلمان دارد، این کتاب را بدل به مدلی اقتصادی برای این کشور می‌کند. البته ژاپن و چین مائو هم کم‌وبیش از این کتاب بهره برده‌اند.

منتشر شده در سرویس:

کامنت کارآفرین