15 سال از فوت مصطفی عالی نسب کارآفرین تاثیر گذار ایرانی گذشت

مرد تولید ملی

کد: 13980413424520005

در دسترس نیست

، تهران ، (کارخانه‌آنلاین): مصطفی عالی نسب در ۳۰ سالگی به یکی از مشهورترین تجار کشور در حوزه چینی و بلور تبدیل شده ‏و به دنبال خرید و فروش سهام توانسته بود سرمایه مناسبی به دست آورد. سرمایه ای که تصمیم گرفت باوجه به نگاه مذهبی و دینی در مسیر تولید و راه اندازی کارخانه سرمایه گذاری کند.

مرد تولید ملی
عالی نسب یکی از تئوریسین های اصلی اقتصاد ایران در دوران جنگ بود

به گفته بسیاری از کارشناسان اقتصادی و مسولان وقت مشاوره های اقتصادی میرمصطفی عالی نسب به دولت ها در زمان جنگ در مدیریت اقتصادی و تامین مواد غذایی مردم و شکل گیری ستاد بسیج اقتصادی در آن دوران نقش مهمی داشته است.

به کاخ گلستان در میدان 15 خرداد (ارگ تهران) رفته اید و یا از کنار آن عبور کرده اید؟ مجموعه ای تاریخی که به موزه تبدیل شده است ولی تاچند دهه قبل بخشی از ارگ سلطنتی و محل اداره دولت بود و حتی در دوران پهلوی زمانی دفتر مشهورترین نخست وزیر آن دوره یعنی « محمد مصدق» در آن قرار داشت. یکی از نکات جالب در این دوران و بعد از ملی شدن صنعت نفت قرار دادن دو سماور نفت سوز ساخت کارخانه «عالی نسب» در دو گوشه ورودی کاخ گلستان به عنوان نماد تولید و مقاومت ملی در برابر انگلیسی ها بود. کارخانه ای که مصطفی عالی نسب از تجار سرناش بازار و مشاور دکتر مصدق بعد از ملی شدن صنعت نفت و برای جایگزین کردن تولیدات داخلی با چراغ های « والر» وارداتی انگلیسی و مصرف نفت تولید شده در کشور راه اندازی کرد و نقش مهمی در ملی شدن صنعت نفت داشت؛ البته تاثیر میرمصطفی عالی نسب تنها به ملی شدن صنعت نفت در تاریخ معاصر ایران محدود نمی شود بلکه او در پیروزی انقلاب، تحولات بعد از انقلاب، سال های سخت جنگ و... هم همیشه سهمی مهم و فعال داشته است.

‎‎مصطفی عالی نسب در خانواده ای مذهبی و از سادات در سال 1298 در شهر کاظمین عراق به دنیا آمد. پدرش کربلایی سید حسین و مادرش عالیه خانم پنج دختر و دو پسر ‏دیگر هم داشتند. کربلایی سید حسین پس از بازگشت از عراق به ایران، در ‏تبریز به فروش چای مشغول شد اما خیلی زود ( در 50 سالگی) در گذشت. مصطفی دومین پسر خانواده، حدودا ۱۳ ساله بود که پدرش را از دست داد. او تا مقطع ابتدایی را در تبریز تحصیل کرد و پس از آن به علت مشکلات ‏مالی خانواده و فوت پدر همزمان با تحصیل به شاگردی در مغازه های مختلف مشغول شد و بیشتر به امور حسابداری برای کسبه ‏می پرداخت. آن زمان امور حسابداری با روش های سنتی انجام می شد اما عالی نسب تصمیم گرفت آموزش ‏های پیشرفته تری در این زمینه ببیند و برای همین به تنهایی راهی تهران شد. ‎

مصطفی عالی نسب در سال ۱۳۱۶ زمانی که 18 ساله بود و کشور درگیر جنگ جهانی به پایتخت آمد و در دوره های آموزش حسابداری و زبان های انگلیسی و فرانسه شرکت کرد. علاوه براین ها ‏یک دوره عالی حسابداری مشهوربه ‎« Cost Accounting ‎» را نیز گذراند و در مرکز ‏وابسته بازرگانی آلمان در زمینه اقتصاد، حسابداری و بازرگانی هم دوره ای را پشت سر گذاشت که در ‏شکل گیری دیدگاه های اقتصادی اش نقش بسیاری داشت. ‎

جنگ جهانی و ضرورت تحلیلگری

اهمیت و ضرورت تحلیل شرایط اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و... در زمان جنگ جهانی دوم و تاثیرات آن بر مسائل کشور باعث شد تا عالی نسب انگیزه بیشتری درمطالعات ‏اقتصادی و... پیدا کند؛ در سایت اطلاع رسانی شرکت عالی نسب و کتاب پیشگامان رشد به نقل از او نوشته شده: «هنگامی که جنگ ‏دوم شروع شد به روشنی ملاحظه می کردم که چگونه به قاعده منطق های رفتاری تبیین شده در قلمرو ‏علم اقتصاد شرایط جنگی به صورت سلسله مراتب، منشا جهش هایی در قیمت همه انواع کالاها و خدمات ‏می شد و هرچه ضریب اهمیت و درجه حساسیت آن کالا بیشتر بود شتاب افزایش قیمت ها نیز به صورت ‏بزرگتری خود را نمایان می کرد.» همچنین در کتاب پیشگامان رشد درباره مطالعات مختلفی که عالی نسب انجام می داده است نوشته شده:« مطالعه مکتب های اقتصادی را از نظریه افلاطون آغاز کرد و ‏هنگامی که به مکتب تاریخی آلمان رسید، مجذوب استحکام نظری و راه گشایی های عملی آن شد. او به ‏مدت دو سال مستمرا مطالعات اقتصادی خود را روی مکتب تاریخی آلمان متمرکز کرد. در کنار این ‏مطالعات او در مورد مناطق مختلف ایران نیز به تحقیق پرداخت. آنچنان در مطالعه خصوصیت ها و ‏ویژگی های مناطق مختلف ایران پیش رفت که خودش می گفت طی چند سال موفق شده برای نوزده هزار ‏روستای ایران فایل ویژه ایجاد کند. بعدها از این اطلاعات در تصمیم گیری های خرد و کلان بهره برد تا ‏خیلی ها ریشه موفقیت هایش را در این مطالعات بدانند.»

در این سال ها و همزمان با تحصیل و پژوهش های مختلف میر مصطفی عالی نسب در بخش ‏حسابداری شرکت تجاری اتفاق که وارد کننده لوازم چینی و بلور بود، مشغول به کار شد و خوش درخشید تا جایی که پس از مدت کوتاهی ‏ریاست حسابداری این شرکت را برعهده گرفت البته مدت طولانی در این شرکت کار نکرد و در نهایت همزمان با اشغال ایران در سال 1320 به تبریز بازگشت و کسب و کار مستقلی راه انداخت ولی 4 سال بیشتر در تبریز هم باقی نماند و با تسلط حزب دموکرات در شهریور 1324 دوباره به تهران آمد و از سال 1328 به تجارت ظروف چینی و بلور پرداخت و تاجایی پیشرفت کرد که در بازار ‏تهران (تیمچه حاجب الدوله) حجره بزرگی در راه اندازی کرد و به مرور زمان به یکی از تجار و معتمدین مهم بازار تبدیل شد. عالی نسب همزمان با فعالیت در بازار به واسطه قدرت تحلیل و پیش بینی در امور اقتصادی به خرید و فروش سهام کارخانه ها نیز ‏مشغول شد. در آن زمان محدودیت واردات بر اثر جنگ ‏جهانی، باعث رونق کاذب سهام واحدهای صنعتی شد و در حالی که جایگاه اقتصادی شرکت ها ارتقاء ‏نیافته یا تغییر کیفیتی در محصول شرکت ها رخ نداده بود، بازار سهام به شدت افزایش قیمت پیدا کرد. ‏عالی نسب به عنوان کارگزار (خریدار و فروشنده سهام) در این دوران استعداد خود را نشان داد و به فردی شناخته شده در حوزه خرید و فروش سهام تبدیل شد.

جنگ و ستاد بسیج اقتصادی

به گفته بسیاری از کارشناسان اقتصادی و مسولان وقت مشاوره های اقتصادی میرمصطفی عالی نسب به دولت ها در زمان جنگ در مدیریت اقتصادی و تامین مواد غذایی مردم و شکل گیری ستاد بسیج اقتصادی در آن دوران نقش مهمی داشته است. خود او در این باره گفته است:« به محض شروع جنگ تحمیلی خدمت آیت ا... ‏شهید دکتر بهشتی رسیدم و منطق رفتاری و مبانی نظری و نیز شواهد مورد مشاهده خود را درباره آثار ‏اقتصادی جنگ با ایشان در میان گذاشتم. برایشان توضیح دادم که چگونه در شرایط جنگی از یک سو ‏عرضه کل اقتصاد به دلایل متعدد با شوک منفی روبه رو می شود و از طرف دیگر قسمت تقاضای کل ‏اقتصاد به طرز غیرمتعارفی متورم می شود و این شکاف فزاینده میان عرضه کل و تقاضای کل در ‏صورت عدم مداخله دولت کار را تا آ ن جا جلو می برد که دسترسی به نیازهای اولیه تضمین کننده تداوم ‏حیات برای بخش قابل توجهی از جمعیت ناممکن می شود و فاجعه های انسانی بزرگ به بار می آورد‎.‎ شهید بهشتی پس از آنکه سخنان مرا شنیدند و ‏چندین سؤال درباره وجوه مختلف مسئله مطرح کردند و بلافاصله با شهید رجایی که آن موقع در مقام نخست ‏وزیری مشغول فعالیت بودند تماس گرفتند و جلسه ای طولانی در حضور شهید بهشتی و شهید رجایی در ‏این زمینه داشتیم که نتیجه آن شکل گیری ستاد بسیج اقتصادی از همان اولین روزهای آغاز جنگ بود‎.‎»

احداث واحد تولیدی

مصطفی عالی نسب در ۳۰ سالگی به یکی از مشهورترین تجار کشور در حوزه چینی و بلور تبدیل شده ‏و به دنبال خرید و فروش سهام توانسته بود سرمایه مناسبی به دست آورد. سرمایه ای که تصمیم گرفت باوجه به نگاه مذهبی و دینی در مسیر تولید و راه اندازی کارخانه سرمایه گذاری کند، اتفاقی که همزمان شده بود با مبارزات مردمی به رهبری محمد مصدق برای ملی کردن صنعت نفت. با روی کار آمدن دولت دکترمصدق و ملی شدن صنعت نفت، مصطفی عالی نسب به عنوان یکی از اعضا شورای مشاوران اقتصادی دولت انتخاب شد، او رابطه بسیار نزدیکی با محمد مصدق داشت که در نهایت همین موضوع به راه اندازی کارخانه تولید وسایل نفت سوز از جمله سماور، چراغ و... با مارک «عالی نسب» شد. پس از ملی شدن صنعت نفت تحریم ها علیه ایران آغاز شد تا نفت ایران ‏توان عرضه در بازارهای جهانی را نداشته باشد، در این شرایط محمد مصدق به دنبال راهی برای ایجاد ‏تقاضای داخلی برای فروشن نفت بود تا در راه عبور از این مرحله مهم، از بسته شدن لوله های نفت ‏جلوگیری شود. در این زمان شورای مشاوران اقتصادی ( از جمله مصطفی عالی نسب) مسئول پیدا کردن صنعتگرانی شدند که بتوانند ‏محصولاتی نفت سوز تولید کنند. چراغ های نفتی که آن زمان توسط کمپانی «والور» انگلستان به ایران می ‏آمد با تحریم این کشور، صادراتشان به ایران دچار مشکل و ممنوع شده بود‎.‎‏ در سایت شرکت «عالی نسب» به نقل از مصطفی عالی نسب درباره آن دوران نوشته شده:« ‏وقتی به مهم ترین بنگاه های تولیدی کشور مراجعه می کردیم، مشخص می شد که پیشرفته ترین دستگاه های پرس ‏موجود در کشور دستگاه هایی است که قادر به تولید محصولاتی درحد قوطی واکس شفق بود و این به ‏معنای آن بود که سطح دانش فنی و ماشین آلات موجود در کشورمان امکان ‏تولید داخلی سماور و اجاق نفتی را نمی داد ضمن آن که ریسک سرمایه گذاری در این زمینه هم به ‏اندازه ای بالا بود که نمی شد از کسی توقع ورود به چنین صحنه ای را داشت.» ‏

در این شرایط میرمصطفی عالی نسب تصمیم گرفت با سرمایه شخصی وارد میدان تولید سماور و اجاق ‏خوراک پزی نفتی شود و کارخانه «عالی نسب» را به عنوان اولین واحدتولیدی سماورهای نفتی درایران راه اندازی کند. کارخانه ای که در آن دوران تحریم به نمادی ملی تبدیل شد تاجایی که محمد مصدق دستور ‏داده بود دو عدد از سمارهای عالی نسب به صورت نمادین در ورودی کاخ نخست وزیری (کاخ گلستان ‏فعلی) گذاشته شود؛ حتی در برخی از روایت ها نقل شده مصدق یک نمونه از این سماور را در دفتر ‏کارش قرار داده بود و برای مهمانانش از آن چای می ریخت‎.‎ البته این روزهای خوش و پیروزی خیلی طولانی نشد زیرا محمد رضا شاه با کمک ارتشبد زاهدی و آمریکا کودتای 28 مرداد را علیه مصدق اجرایی کردن و پس از آن مصطفی عالی نسب هم تصمیم گرفت تا کارخانه را تعطیل کند. « به محض پیروزی کودتاچیان در سال ۱۳۳۲، واکنش شخصی من متوقف ساختن فعالیت تولیدی ‏صنایع عالی نسب در اعتراض به کودتا و کودتاچیان بود.» این تصمیم که مشروعیت کوتاچیان را به ‏چالش می کشید، باعث شد تا زاهدی عالی نسب را به دفترش اظهار و او را تهدید کند. خود مرحوم عالی ‏نسب درباره آن دیدارش با زاهدی چنین روایت کرده است: «مضمون محوری با زجویی های زاهدی ‏اعتراض به این مسئله بود که تو در دولت مصدق دست به چنین کار بزرگی زده ای و حال که سلطنت ‏اعلیحضرت تثبیت شده است. آن را متوقف کرده ای؟ وقتی من در واکنش به پرخاش ها و توهین های او ‏بانهایت خونسردی پاسخ دادم که آری چراکه آ ن زمان من به آینده ایران خوشبین بودم و اکنون دیگر ‏نیستم، نعره های تهدید بار و توهین آمیز سرلشگر کودتاچی به اوج رسید‎.‎‏»‏

ماجرای راه اندازی مجدد

تعطیلی کارخانه مصطفی عالی نسب به دنبال راه اندازی واحد تولیدی جدیدی بود که ‏از سوی آیت الله سید رضا زنجانی و آیت الله سید محمود طالقانی برای ‏شرکت درجلسه مخفی نهضت مقاومت ملی، دریافت کرد. در کتاب پیشگامان رشد و به نقل از عالی نسب درباره آن جلسه این گونه روایت شده است: «در آن جلسه مرحوم آقای طالقانی به نمایندگی از اعضای نهضت مقاومت سخن می گفت و خطاب ‏به من فرمودند که از شجاعت و غیرت شما در تعطیل کردن کارخانه در اعتراض به کودتا سپاسگزاریم اما ‏بررسی های چند ماهه ما نشان می دهد که دولت کودتا حال که از این سطح از حمایت های بین المللی هم ‏برخوردار است به این زودی ها ساقط نخواهد شد و بنابراین مبارزات ملت ایران در دور جدید براساس ‏پیش بینی و تحلیل ها، مبارزاتی درازمدت خواهد بود... شخصاً به نمایندگی از همه آقایان و به نام ‏نهضت مقاومت از شما می خواهم که مجددا کارخانه را راه اندازی کنید و ارتباط خود را با ما حفظ کنید.» بعد از این جلسه ‏ کارخانه عالی نسب راه اندازی شد و از دستاوردهای این سال ها توسعه کارخانه و ثبت 5 اختراع در این مجموعه بود. او در این مدت چند مشاور سوئیسی را نیز به خدمت گرفت و با انجام مطالعات دقیق دستاوردهای ‏مهمی در مدیریت صنعتی مدرن از خود به جا گذاشت. تا پیش از انقلاب علاوه بر کارخانه تولید سماور و وسایل نفت سوز عالی نسب به پیشنهاد نهضت مقاومت و به دلیل شکستن انحصار تولید کارتن در کشور که در اختیار فردی وابسته به اسرائیل بود؛ کارخانه ای نیز در این زمینه راه اندازی کرد. کارخانه « کارتن سازی میهن» البته در جریان سقوط یک هواپیمای جنگی روی آن و آتش سوزی در آبان سال 1351 تعطیل شد.

انقلاب، حکم امام و حضور در اتاق ایران

چند روزی بیشتر از پیروزی انقلاب نگذشته بود که امام خمینی به پیشنهاد آیت الله بهشتی و در حکمی که از سوی آیت الله بهشتی نوشته شد، مسئولیت ادراه اتاق ایران را به 8 فعال اقتصادی و انقلابی از جمله میر صطفی عالی نسب واگذار کرد و در واقع این نخستین مسئولیتی بود که بعد از پیروزی انقلاب عالی نسب برعهده گرفت. در کنار این عالی نسب باتوجه به روابط بسیار نزدیک با اعضا دولت موقت از جمله مهندس بازرگان به عنوان مشاور اقتصادی دولت هم انتخاب شد. اما مهم ترین پستی که عالی نسب در ماه های ابتدای انقلاب برعهده گرفت، مدیریت ایران خودرو ( نخستین مدیر ایران خودرو بعد از انقلاب) بود و توانست جلوی تعطیلی این کارخانه را بعد از اینکه ملی اعلام شد، بگیرد. با استعفای دولت موقت عالی نسب پس از آن و در دوره های مختلف مشاوراقتصادی رئیس جمهور و نخست وزیر در دولت های شهید رجایی، ‏مهدوی کنی، باهنر و آیت الله خامنه ای بود. علاوه بر این ها در دهه ابتدایی بعد از انقلاب ( در مقاطعی) عالی نسب عضو شورای اقتصاد، شورای پول و ‏اعتبار، اولین رئیس شورای عالی صادرات غیر نفتی، عضویت در هیأت مؤسس سازمان صنایع ملی، ‏مسئول راه اندازی مجتمع مس سرچشمه و مجتمع فولاد اهواز بود.

میرمصطفی عالی نسب یکی از چهره های ماندگار اقتصاد ملی و بخش خصوصی پس از بیش از 7 دهه فعالیت مستمر و تاثیر گذار بر ملی شدن صنعت نفت، پیروزی انقلاب، سال های پس از انقلاب و جنگ تحمیلی در هفتم تیرماه سال 1384 درگذشت. فرشاد مومنی از اقتصاددان مشهور کشور که روابطی نزدیک با مصطفی عالی‌نسب داشته او را «پرچمدار اقتصاد ملی» می داند. او درمقاله ای درباره مصطفی عالی نسب نوشته:« امروز در غیاب آن مردبزرگ می‌ توان سخن را اینگونه آغاز کرد که آیا مردم ایران می‌دانند ‏که میر مصطفی عالی‌نسب کسی است که نظام تصمیم‌گیری و تخصیص منابع ایران به پشتوانه دانش عمیق ‏و تجربیات کم‌نظیر او دستاوردهایی را در ده ساله اول پس از پیروزی انقلاب اسلامی رقم زده است که ‏برخی از آن‌ها در طول تاریخ ایران نظیر نداشته است .....»

ارتباط با مراجع و بزرگان انقلاب

میرمصطفی عالی نسب در خانواده مذهبی بزرگ شد و خود نیز از جوانی و دوران فعالیت در بازار با بزرگان دینی ارتباط عمیقی داشت و مطالعات گسترده ای نیز در حوزه های علوم اسلامی انجام می داد. او با مراجع تقلید و بزرگانی همچون همچون آیت الله بروجردی، آیت الله ‏حجت، آیت الله میلانی و برخی دیگر از علما و مسئولان انقلاب مانند آیت الله مطهری، آیت الله بهشتی، آیت الله طالقانی و.. ارتباط نزدیکی داشت. مصطفی عالی نسب در راه اندازی مدسه کمال به مهندس بازرگان و سحابی کمک کرد و بخشی از هزینه های پژوهش علامه امینی برای تدوین مجموعه الغدیر و مجله کتب اسلام را تامین کرد.

 

مرد تولید ملی

منتشر شده در سرویس:

کارخانه دار