پاندول بنزین

8 واقعیت در مورد قیمت بنزین که باید بدانید

کد: 13980403424460005

در دسترس نیست

، تهران ، (کارخانه‌آنلاین): میزان درآمد ماهیانه و مخارج طبقه متوسط مشخص است. این طبقه به دلیل فشارهای مالی و تورمی، امکان پس انداز را از دست داده و همزمان به دلیل افزایش 72 درصدی قیمت مسکن بیش از تورم ماهیانه، قدرت تحمل تکانه‌های مالی را از دست داده‌است

8 واقعیت در مورد قیمت بنزین که باید بدانید
8 واقعیت در مورد قیمت بنزین که باید بدانید

موافقان افزایش قیمت سوخت معتقدند که یارانه بنزین باید به صورت ماهیانه و براساس کدملی به افراد پرداخت شود. به طوری که یک خانواده می‌تواند ماهیانه 250 هزار تومان یارانه بنزین دریافت کند.

بهراد مهرجو

«بنزین گران نمی‌شود.» این خبرتکراری از سوی علی ربیعی سخنگوی دولت اعلام شده‌است. او گفته بحثی در مورد افزایش قیمت سوخت صورت نگرفته ولی همین اعلام «عدم افزایش قیمت» هم مبنای پرسش‌های بعدی از سخنگوی دولت شد. بنزین در اقتصاد ایران به ماجرای پچیده تبدیل شده و تقریبا هر یک‌ماه یکبار دولت افزایش احتمالی را «تکذیب» می‌کند. اما ماجرای پشت‌پرده این تکذیب‌ها و خبرها در مورد افزایش قیمت‌ها چیست. سازندگی به هشت پرسش در مورد بنزین و دلایلی که برای گرانی و یا ثبات قیمت آن اعلام می‌کنند، پرداخته‌است.

 

اصل قضیه افزایش قیمت بنزین چیست؟

1. گفته می‌شود نظام پرداخت یارانه بنزین در ایران ناعادلانه است. برآوردهایی که توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی صورت گرفته تایید می‌کند دهک دهم یعنی برخوردارترین افراد کشور به طور متوسط 23 برابر بیشتر از دهک اول از یارانه بنزین بهره‌مند می‌شوند. این محاسبات براساس سرانه تعداد خودرو انجام شده‌است. در حال حاضر بیش از 20 میلیون خودرو در کشور وجود دارد. براین مبنا نیمی از خانوارهای ایرانی صاحب خودروهای شخصی هستند. بررسی‌های بانک مرکزی از سبد هزینه‌خانوار تایید می‌کند میزان بهره‌مندی از خودرو از دهک ششم به بالا توسعه قابل توجهی دارد و دهک‌های اول تا سوم کمترین میزان مالکیت خودروی شخصی را دارند. به این ترتیب دهک‌های کمتر برخوردار دستشان از یارانه بنزین کوتاه می‌شود. این وضعیت در مورد دیگر حامل‌های انرژی هم وجود دارد. گزارشی که به تازگی از سوی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی تهیه شده نشان می‌دهد:« متوسط یارانه پنهان مستقیم به ازای هر خانوار ایرانی فارغ از دهک‌های درآمدی حدود ۱۰ میلیون تومان در سال و مجموعه یارانه پنهان مستقیم خانوار مستتر در حامل‌های انرژی از جمله بنزین، برق، گاز و همچنین دارو و کالاهای اساسی حدود ۲۵۰ هزار میلیارد تومان است. همچنین توزیع یارانه پنهان در دهک‌ها نشان می‌دهد که متوسط دریافتی یارانه پنهان دهک دهم بیشتر از هفت برابر متوسط دریافتی دهک اول است و هر دهک دهم سالانه به طور متوسط از ۲۱ میلیون تومان یارانه پنهان مستقیم خانوار بهره‌مند می‌شود، در حالی که هر خانوار دهک اول فقط سه میلیون تومان یارانه پنهان دریافت می‌کند.» بی‌عدالتی در نظام توزیع یارانه یکی از دلایلی به شمار می‌آید که گروهی را وادار به پیگیری طرح اصلاح نظام پرداخت یارانه غیرنقدی بخصوص در مورد حامل‌های انرژی کرده‌است. این گروه معتقدند روندکنونی به بی‌عدالتی اجتماعی بیش از گذشته آسیب می‌زند.

قیمت بنزین در ایران با کشورهای همسایه چقدر متفاوت است؟

2.برآوردها نشان می‌دهد روزانه به طور متوسط بین 90 تا 100 میلیون لیتر بنزین در کشور سوخت می‌شود. قیمت متوسط عرضه بنزین در ایران نیز 7 سنت تعیین شده‌است. درحالی که قیمت بنزین در افغانستان 73 ستا و در عراق 63 سنت است. پس از ایران تنها ونزئلا ارزان‌ترین قیمت بنزین را در جهان به خود اختصاص داده که آن را به ازای هر لیتر 2 سنت می‌فروشد. منتقدان وضعیت فعلی براین باورند که در صورت افزایش قیمت بنزین، روزانه حداقل 20 میلیون لیتر صرفه‌جویی در مصرف صورت می‌گیرد. به گفته آنها از این محل 4 میلیارد دلار درآمد ارزی برای دولت بدست می‌آید. این گروه براین باورند که با افزایش ناگهانی قیمت بنزین قاچاق سوخت هم به شکل قابل توجهی کاهش می‌یابد چراکه این نوع قاچاق صرفه‌ اقتصادی خود را از دست می‌دهد.

چقدر به تورم اضافه می‌شود؟

3.در مورد اثرات تورمی افزایش قیمت بنزین هیچ جمع‌بندی دقیقی میان مخالفان و منتقدان وجود ندارد. گروهی از اقتصاددانانی جوانی که برروی طرح افزایش قیمت سوخت مطالعه کرده‌اند، معقتدند این طرح اثرات تورمی معناداری ندارد. گروهی دیگر از اقتصاددانان در گزارش‌های خود به دولت میزان تاثیر افزایش قیمت سوخت برتورم را بین 2 تا 5 درصد ارزیابی کرده‌اند. گروه سوم از اقتصاددانان که به طیف نهادگرا تعلق خاطر دارند، اثرات مملوس تورمی افزایش قیمت بنزین را بسیار بیش از محاسبات صورت گرفته ارزیابی می‌کنند. بررسی دوره‌های مختلف افزایش قیمت بنزین و مقایسه آن با نرخ تورم اظهارنظر گروه اول را تایید می‌کند ولی با توجه به رشد قیمت ارز در دوره کنونی و موقعیت تحریمی، ممکن است دیگر این نوع محاسبه به صورت دقیقی وضعیت اقتصادی کشور پس از رشد قیمت بنزین را نشان ندهد و بحران‌های دیگری را رقم بزند.

تکلیف حمل و نقل عمومی چیست؟

4.منتقدان و موافقان موضوع افزایش قیمت بنزین تنها در مورد همین یک گزاره وحدت نظر دارند. سیستم حمل و نقل کشور به هیچ عنوان آمادگی آزادسازی قیمت بنزین را ندارد و توسعه این ناوگان نیز به چندین سال کار و تخصیص بودجه در شرایط غیرتحریمی نیازمند است. به طور خاص در تهران اتوبوس‌رانی با بالاترین ظرفیت درحال کار است و به دلیل عدم امکان خرید اتوبوس‌های جدید و محدودیت تردد در شبکه، امکان افزایش ظرفیت برای این بخش نیست. شبکه مترو توسعه بسیار آرامی دارد و شبکه ناوگان تاکسیرانی و حتی تاکسی‌های خطی نیز قابلیت مدیریت ندارند. تنها شبکه حمل و نقل اینترنتی مانند اسنپ و تپسی را می‌توان از طریق شناسایی راننده، میزان مسافت طی شده و مصرف سوخت ارزیابی و در صورت نیاز حمایت کرد. در صورت تخصیص سهمیه ویژه به این بخش‌ها نیز بازهم رانت‌های دیگری توزیع شده که منجر به بروز فسادهای جدید می‌شود. برهمین اساس نیز منتقدان طرح افزایش قیمت سوخت معتقدند در صورت اجرای این ایده، افرادی که قید استفاده از خودروی شخصی را می‌زنند، در خیابان‌ها سرگردان خواهند بود، قیمت‌ کرایه تاکسی‌های اینترنتی و خطی افزایش می‌یابد و در نتیجه هم نارضایتی عمومی دامن زده می‌شود و هم افزایش قیمت کالاها به دلیل رشد قیمت کرایه، رخ می‌دهد. این گروه از منتقدان براین باورند که ارائه دهندگان طرح در مورد ارائه راهکار برای ادامه کار سیستم حمل و نقل شهری هیچ ایده روشن و قابل دفاعی ندارند و در نتیجه برنامه آنها را غیر عملیاتی می‌دانند. همچنین در صورت افزایش قیمت گازوئیل احتمال رشد قیمت کالاها نیز تشدید می‌شود.

چقدر پول گیر دولت می‌آید؟

5.محاسبات نشان می‌دهد:« اگر دولت آزادسازی کامل حامل‌های انرژی را انجام دهد سالانه حداقل حدود ۳۸۵ هزار میلیارد تومان صرفه‌جویی انجام می‌شود. در این میان بنزین با رقمی نزدیک به ۱۲۳ هزار میلیارد تومان در صدر دریافت کنندگان یارانه قرار دارد.» برآوردی که ایسنا انجام داده چنین است:« سالانه نزدیک به ۱۱۶ هزار میلیارد تومان یارانه صرف بنزین می‌شود. همچنین بنزین سوپر حدود ۶,۸۰۰ میلیارد تومان در سال به دولت پرداخت یارانه تحمیل می‌کند که در مجموع یارانه بنزین هزینه‌ای حدود ۱۲۵ هزار میلیارد تومان در سال به همراه دارد. در سایر بخش‌های مربوط به فرآورده‌های نفتی نیز بابت گاز مایع تا ۱۲,۴۰۰ میلیارد تومان یا نفت سفید حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان یارانه پرداخت می‌شود. همچنین در گاز طبیعی روال به گونه‌ای است مصرف سالانه حدود ۲۰۹ میلیارد متر مکعب است که در مقایسه با قیمت صادراتی آن دولت یارانه‌ای حدود ۷۲,۵۰۰ میلیارد تومان در طول یک سال بابت آن هزینه پرداخت می‌کند. در مورد برق باید گفت که مصرف سالانه آن به ۲۷۰ میلیارد کیلو وات ساعت می‌رسد که در مجموع در طول یک سال برای مصرف برق سهم خانوار حدود ۳,۳۹۰ میلیارد تومان یارانه پرداخت می‌شود.» عدد کلی یارانه‌های پنهانی که دولت سالیانه پرداخت می‌کند، 900 هزار میلیارد تومان برآورد شده‌است. مدافعان طرح اصلاح قیمت بنزین معتقدند این یارانه می‌تواند صرف‌بازسازی شبکه حمل ونقل شهری و توسعه زیرساخت‌های کشور شود. منتقدان این طرح هم می‌گویند این مبالغ به سادگی وارد این مسیرها نمی‌شود و در نهایت ضمن ایجاد نارضایتی گسترده در مورد به دلیل عدم بهره‌مندی از امکان دسترسی به وسایل نقلیه شخصی، فشار مالی جدیدی برطبقه متوسط وارد می‌کند.

 

تکلیف طبقه متوسط چیست؟

6.میزان درآمد ماهیانه و مخارج طبقه متوسط مشخص است. این طبقه به دلیل فشارهای مالی و تورمی، امکان پس انداز را از دست داده و همزمان به دلیل افزایش 72 درصدی قیمت مسکن بیش از تورم ماهیانه، قدرت تحمل تکانه‌های مالی را از دست داده‌است. در صورت افزایش قیمت بنزین و با فرض بدون تغییر باقی ماندن نرخ تورم، بازهم این طبقه برای استفاده از خودروی شخصی جهت انجام ترددهای روزانه کاری باید هزینه‌های اضافی را تحمل کند. درحال حاضر متوسط هزینه ماهیانه استفاده از خودروی شخصی برای یک شهروند طبقه متوسط ماهیانه 200 هزار تومان برآورد شده‌است که در صورت افزایش قیمت بنزین به 5 هزار تومان این عدد ناگهان به یک میلیون تومان می‌رسد. در اینصورت حداقل یک سوم از حقوق ماهیانه یک کارمند اداری صرف تامین مخارج بنزین می‌شود. چنین رشد قیمتی می‌تواند موج جدیدی از نارضایتی را رقم بزند. از سوی دیگر با توجه به محدودیت‌های صنایع خودروسازی کشور امکان تولید محصولات بهینه با مصرف سوخت پایین از بین رفته‌است و شهروندان ایرانی دسترسی به روش‌های اصلاحی برای کم کردن از میزان مصرف وسایل تقلیه خود را نیز در اختیار ندارند. خروجی از این وضعیت به نارضایتی‌های بیشتری در طبقه متوسط دامن می‌زند.

موافقان و مخالفان افزایش قیمت کیستند؟

7.موافقان افزایش قیمت سوخت معتقدند که یارانه بنزین باید به صورت ماهیانه و براساس کدملی به افراد پرداخت شود. به طوری که یک خانواده می‌تواند ماهیانه 250 هزار تومان یارانه بنزین دریافت کند. این گروه فعالان بخش‌خصوصی، اقتصاددانان جوان و گروهی از جامعه‌شناسان نزدیک به مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری تشکیل می‌شوند. آنها براین باورند که اگر مزیت‌های اجرای این ایده ( افزایش قیمت هر لیتر بنزین تا 5 هزار تومان و پرداخت یارانه نقدی) برای مردم بازگو شود، بدنه اجتماعی نیز به جمع موافقان این طرح افزوده می‌شوند. فعالان بخش‌خصوصی نیز از منظر رقابتی‌سازی فضای اقتصاد ایران، حذف رانت یارانه‌ای و آزادسازی منابع دولت برای پرداخت بدهی‌پیمانکاران و آغاز دوباره طرح‌های عمرانی به این موضوع نگاه می‌کنند. آنها براین باورند که از محل درآمدهای جدید دولت می‌توان بدهکاری‌ها را پرداخت و اشتغال ایجاد کرد. مخالفان طرح مدیران اجرایی کشور و گروهی از اقتصاددانا باسابقه نزدیک به رئیس جمهور به شمار می‌آیند. این گروه معتقدند در محاسبات مربوط به آزادسازی قیمت بنزین، موضوعات اقتصادسیاسی و اقتصادرفاه دیده نشده‌است. بنابراین انجام این طرح بدون مقدمات و در نظر گرفتن اثرات اجتماعی موجی از نارضایتی عمومی و حتی آشوب‌های خیابانی را رقم می‌زند. برهمین اساس نیز آنها ضمن انتقاد از وضعیت فعلی، ایده‌های ارائه شده را نیز کاربردی نمی‌دانند.

سرنوشت قیمت بنزین چه می‌شود؟

8.در زمانه تحریم‌ها، تنش‌های نظامی میان ایران و امریکا و افزایش فشارهای تورمی به شهروندان بسیار دور از ذهن به نظر می‌رسد که دولت تن به چنین اصلاح ساختاری پرسرو صدایی بدهد. اظهارنظرهای پراکنده مدیران ارشد اجرایی کشور نیز نشان می‌دهد این ایده تا دستیابی کشور به شرایط پایدار و خارج شدن از تنش‌های منطقه ای محال است.

منتشر شده در سرویس:

گزارش تحلیلی