کاظم خسروشاهی چگونه بزرگ ترین مجموعه دارویی را قبل از انقلاب راه‌اندازی کرد؟

کارآفرین داروساز

کد: 13980331424410005

در دسترس نیست

، تهران ، (کارخانه‌آنلاین): در سال 1356 بیش از 40 هزار داروخانه، مغازه و فروشگاه، در سراسر ایران محصولات گروه دارویی مینو را اعم از دارو و وسایل بهداشتی و آرایشی و غذایی پخش و توزیع می‌‌‌‌‌‌‌‌کردند.

کارآفرین داروساز
گروه صنعتی مینو پیش از انقلاب از بزرگترین شرکت های صنعت دارو بود

شرکت البرز که خاندان خسروشاهی تاسیس کرده بودند، تحت برندهای معتبر، در سال‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌مقارن با انقلاب، برنامه‌ریزی صادراتی را پایه‌ریزی کرد. آنها در سال 57، 5 هزار کارگر، کارمند و متخصص در گروه صنعتی خود داشتند.

نویسنده:ولی خلیلی

اولین داروخانه کشور را در خیابان ناصرخسروی تهران تاسیس کردند. آنها حتی اولین تولیدکننده دارو در کشور هم به حساب می‌‌‌‌‌‌‌‌آیند. فعالیت‌هایشان به اندازه‌ای بود که بزرگ‌ترین فعالان صنعتی تولید و توزیع دارو در دهه چهل و پنجاه در تاریخ ایران بودند. خاندان خسروشاهی نقش برجسته‌ای در توسعه فعالیت‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تجاری و صنعتی ایفا کردند. در تبریز زندگی می‌‌‌‌‌‌‌‌کردند و پس از مدتی، فعالیت‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌خود را به قزوین، تهران، همدان و از نظر شبکه توزیع در سطح کشور گسترش دادند.

حاج حسن خسروشاهی در اواخر قاجار تا اوایل دوران پهلوی اول، مدت‌ها رئیس اتاق بازرگانی تبریز بود. در آن زمان که هنوز قوانین مدنی و بازرگانی رایج نبود و معاملات بر اساس قوانین شرعی صورت می‌‌‌‌‌‌‌‌گرفت، او به علت داشتن درجه اجتهاد، مرجعی برای حل و فصل اختلافات معاملاتی تجار بود و قسمت بیشتر وقت او صرف این گونه کارهای اجتماعی می‌‌‌‌‌‌‌‌شد. سه برادر با هم و زیر نظر حسن خسروشاهی مشترکا تجارت می‌‌‌‌‌‌‌‌کردند. کار مشترک و هماهنگی سه برادر در آن زمان، بین فعالان اقتصادی تبریز ضرب‌المثل بود.

حاج حسن خسروشاهی، شش پسر داشت که بنگاه‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تجاری و صنعتی گروه تولید دارو را اداره می‌‌‌‌‌‌‌‌کردند. در آغاز دهه پنجاه، نوه‌هایش نیز به گروه خانواده پیوستند. سه برادر به نام‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نصرالله دکتر داروساز، کاظم دکتر اقتصاد و محمد مهندس مکانیک، دوره‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌آموزش عالی داخل و خارج از کشور را طی کردند. سه برادر دیگر به نام‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌احمد، جواد و مجید پس از طی دوره دوم متوسطه نظام آموزشی قدیم، به پدرشان در بازار پیوستند.

از میان فرزندان، کاظم نقش موثری در توسعه فعالیت اقتصادی گروه البرز داشت. او پنجمین فرزند خانواده و متولد نیمه شهریور 1300 شمسی بود، تا سوم دبیرستان را در مدرسه رشدیه تبریز به پایان رساند و دیپلمش را از مدرسه تجارت تهران گرفت. بعد هم به آمریکا رفت و چند دوره آموزشی کوتاه‌مدت مدیریتی را طی کرد. کاظم پس از دو سال توقف در آمریکا و اخذ چند نمایندگی دارویی مثل ماکسون رابینز برای برادر داروسازش نصرالله و محصولات otc برای برادرش جواد، به ایران بازگشت. این نوع محصولات دارویی احتیاج به نسخه پزشک نداشت و داروخانه مستقیما به بیماران می‌‌‌‌‌‌‌‌فروخت.

فعالیت کاظم درون شرکت خانوادگی در ابتدا، اداره فروش و پخش دارو بین عمده‌فروش‌ها ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌بود. آنها یک مغازه عمده‌فروشی در ناصرخسرو خریدند و با استخدام یک فروشنده فعال و دادن یک کامیون به او، به توزیع داروی وارداتی ماکسون رابینز مثل شربت سینه، محلول‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌چشمی و انواع ویتامین‌ها ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اقدام کردند. این دوران هنوز حجم فعالیت دارویی آنها، نسبت به سایر فعالیت‌های تجاری‌شان اندک بود، زیرا سود اصلی نصیب عمده‌فروش‌ها ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌می‌‌‌‌‌‌‌‌شد. به همین دلیل تصمیم گرفتند کار عمده‌فروشی را هم خود به عهده بگیرند. در همین زمان دفتر نمایندگی در آمریکا را تاسیس کردند و نمایندگی بیشتری از شرکت‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دارویی آمریکا به دست آوردند.

به این ترتیب، خانواده خسروشاهی برای اولین بار به فروش مستقیم دارو اقدام کرد. فروش دارویی در روزهای اولیه از 20 هزار ریال بیشتر نبود. این حجم معامله، سهم ناچیزی از فعالیت شرکت را تشکیل می‌‌‌‌‌‌‌‌داد. گسترش فعالیت دارویی، به تدریج کل عملیات شرکت خانوادگی را تحت‌الشعاع قرار داد. با ترجمه بروشورها، تهیه خلاصه‌ای از کارکرد‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دارو، آموزش ویزیتورهای دارویی، بازدید از کارخانه‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌سازنده دارو در خارج از کشور، شرکت در دوره‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌مدیریت و بازاریابی کارخانه‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دارویی، به امر سازماندهی، برنامه‌ریزی و بازدهی در کارها و هدایت نیروی انسانی تاکید می‌‌‌‌‌‌‌‌شد.

در بخش دارویی بر انتخاب ویزیتور و سیستم فروش تاکید بیشتری می‌‌‌‌‌‌‌‌شد. ویزیتور‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دارویی عموما از افراد دارای مدرک دکترای داروسازی، یا لیسانسیه، و امانت‌دار، پاک و صادق، و از بین خانواده‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌درستکار انتخاب می‌‌‌‌‌‌‌‌شدند، آنها هر روز تعدادی از نمونه‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دارویی را که ارزش زیادی داشت به دکترها و بیمارستان‌ها هدیه می‌‌‌‌‌‌‌‌کردند که مورد استفاده قرار دهند و در صورت اطمینان، به خرید آن اقدام کنند.

سیستم فروش دارو در ایران پیش از فعالیت گروه تولید دارو، مبتنی بر مراجعه داروخانه از تهران و شهرستان به عمده‌فروش دارو بود. کاظم خسروشاهی از طریق مشاهده سیستم فروش شرکت‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌آمریکایی تصمیم گرفت این مدل بازاریابی دارو را در ایران تغییر دهد. در هر استان دفتر پخش، انبار و حمل به وسیله کامیون و گاراژ برای کامیون‌ها ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌به وجود آورد و در هر استان ویزیتور دارویی، مدیر و سرپرست انتخاب کرد.

خانواده خسروشاهی برای اولین بار به فروش مستقیم دارو اقدام کرد. فروش دارویی در روزهای اولیه از 20 هزار ریال بیشتر نبود.

در فاصله سال‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌1325 تا 1336 کاظم و نصرالله خسروشاهی بیشتر فعالیتشان در حوزه دارو متمرکز بود. به علت گسترش فعالیت دارویی و سودآوری آن نسبت به سایر بخش‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تجاری، برادران خسروشاهی در اواسط دهه سی تصمیم گرفتند فعالیت خود را در بخش دارویی و بهداشتی متمرکز کنند. به همین دلیل سرمایه خود را از سایر بخش‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌وارداتی به حوزه دارویی آوردند. به این ترتیب، خانواده خسروشاهی از حدود سال ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌1335 به کمک فرزندانش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ فعالیتش را در صنعت دارو و شوینده‌ها متمرکز کرد. آنها تاکید داشتند که نتیجه تلاش و کوشش‌شان در موسسه برای درمان بیماران و تسکین آلام دردمندان باشد.

رازهای موفقیت آنها که 22 سال بعد، دستورالعمل و راهنمای گروه تولید دارو شد، چیزی جز 1- ایمان به خداوند، 2- رازداری، احساس مسئولیت، صمیمیت و دلسوزی در کار همراه با اعتماد به نفس و هوشیاری، 3- راستی، امانت، نظم وترتیب، پاکیزگی در کار، مهربانی با زیردستان، فرمان‌برداری و احترام به کارفرمایان، نبود.

این روند خاندان خسروشاهی ادامه داشت تا اینکه سال‌ها ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌بعد، در سال 1356 بیش از 40 هزار داروخانه، مغازه و فروشگاه، در سراسر ایران محصولات گروه را اعم از دارو و وسایل بهداشتی و آرایشی و غذایی پخش و توزیع می‌‌‌‌‌‌‌‌کردند. همه این فعالیت‌ها ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توسط واحدهای کامپیوتری شرکت در مرکز کنترل می‌‌‌‌‌‌‌‌شد. این سازمان پخش و فروش، بی‌اندازه به پیشرفت گروه البرز کمک کرد. هنگامی که نمایندگی واردات هر کالایی را می‌‌‌‌‌‌‌‌گرفتند یا کالایی را در گروه تولید می‌‌‌‌‌‌‌‌کردند سازمان فروش به آسانی قادر به پخش و فروش آن بود و از این جهت عموما از رقیبانشان مجهزتر بودند و پیشرفت بیشتری در فروش کالای خود داشتند. این مجهزتر بودن تا جایی پیش رفت که فروش شرکت در سال 1356، حدود 10 میلیارد و 264 میلیون ریال، تقریبا 39 درصد نسبت به سال قبل افزایش پیدا کرد.

سال 57، در بخش پژوهش شرکت، تعداد زیادی دکتر داروساز و تعدادی کارشناس تحقیقاتی برای تهیه فرمول داروهای جدید در آزمایشگاه مشغول تحقیق بودند تعدادی از این محققان دارای تحصیلات عالی بودند. شرکت برنامه‌ریزی کرده بود که این آزمایشگاه‌ها ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌را با استخدام متخصصان هرچه بیشتر توسعه دهد تا از یارانه تحقیقاتی دولت بیشتر استفاده کنند. برای گروه تحقیق پیش‌بینی شده بود از گیاهان طبی ایران به منظور تولید داروها و وسایل بهداشتی استفاده شود به گونه‌ای که قابلیت صادراتی داشته باشد. برای پیاده کردن این طرح قرار بود، مقارن با انقلاب اسلامی، کارخانه‌ای در فرانسه راه‌اندازی شود تا امکان بهره‌مندی از همکاری‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تحقیقاتی و پژوهشی فرانسه فراهم شود. تفاوت هزینه دستمزد در زمینه نیروی انسانی و پژوهش بین ایران و فرانسه اجرای آن را امکان‌پذیر می‌کرد. مدیران امیدوار بودند در صورت موفقیت در کشف محصولات جدید دارویی و بهداشتی، موقعیت‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گسترده‌ای برای شرکت فراهم ‌‌‌‌‌‌‌‌شود.

وزیر بازرگانی و نامه نگاری سفارت آمریکا

در دولت جمشید آموزگار، کاظم خسروشاهی مدت 13 ماه به عنوان وزیر بازرگانی انتخاب شد اما بعد با توجه به استعفای دسته‌جمعی دولت او هم از کلیه کارهای دولتی کنار کشید. در دورانی که خسروشاهی وزیر بازرگانی بود، دو نامه از طرف سفیر آمریکا در تهران برای وزیر خارجه این کشور درباره او ارسال شد که متن آن را می‌‌‌‌‌‌‌‌خوانید:

دسامبر 1978 - آذر 1357 - کاظم خسروشاهی - وزیر بازرگانی- خیلی محرمانه

    دکتر خسروشاهی، 55 ساله، هیچ گونه سابقه‌ای در خدمات دولتی ندارد. او از دانشگاه تهران دکترای اقتصاد گرفته و بیش از سی سال به تجارت در ایران مشغول بوده است. تا زمان انتصاب وی در کابینه در 7 اوت 1977، او رئیس گروه صنعتی KBS بود که لوازم آرایش، مواد دارویی، حشره‌کش‌ ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌و مواد غذایی تولید می‌‌‌‌‌‌‌‌کرد. او همچنین عضو هیئت مدیره اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و اخیراً رئیس جمعیت مدیریت ایران بود. او به اروپا و ایالات متحده سفر کرده است و انگلیسی را عالی صحبت می‌‌‌‌‌‌‌‌کند.

    رابطین سفارت، خسروشاهی را باکفایت، سخت‌کوش و پیشرو یافته‌اند. او شخصاً از آزادی تجارت بین ایران و ایالات متحده حمایت می‌‌‌‌‌‌‌‌کند. انتخاب وی در شغل وزارت با استقبال شایان مقامات بازرگانی مواجه گردیده است. در روز پس از انتصاب، وزیر خسروشاهی در یک مصاحبه مطبوعاتی اظهار داشت که سیاست‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌جدید که رشد ثابت اقتصادی را تضمین می‌‌‌‌‌‌‌‌کنند، به زودی اعلام خواهند شد.

        10 اوت 1977 - 19/5/ - 56 کاظم خسروشاهی وزیر بازرگانی (از اوت 1977) خیلی محرمانه - عنوان خطاب: آقای وزیر

        کاظم خسروشاهی، باکفایت و سخت‌کوش، دوست نزدیک نخست‌وزیر، جمشید آموزگار است. خسروشاهی سوابق خدمت دولتی ندارد و بیش از 30 سال است که به تجارت مشغول می‌‌‌‌‌‌‌‌باشد. موقعی که وزیر شد، کلیه شش معاون خود را تغییر داد و درگیر کشمکش با کمیسیون خدمات شهری شد. بنا به اظهار یک مقام ایرانی، در حال حاضر وزارت‌خانه به طور قابل توجهی با ازهم‌پاشیدگی سازمانی روبه‌رو است. خسروشاهی که به شدت از محدودیت‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌بوروکراتیک لطمه خورده، تاکنون دوبار استعفا داده است.

    خسروشاهی با اعتقاد شدید به سیستم آزاد جهانی، می‌‌‌‌‌‌‌‌خواهد بخش خصوصی را بیشتر در امور بازرگانی و پروژه‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توسعه دولت درگیر نماید. او در پی کاهش مقررات دولتی و کنترل تجارت است، ولی با تکروی نیز مخالف است، هرچند او اذعان دارد که مشکل می‌‌‌‌‌‌‌‌توان آنها را از میان برداشت. او حامی آزادی تجارت بین کشورش و ایالات متحده است.

    خسروشاهی از دانشگاه تهران دکترای اقتصاد دریافت داشته است. تا زمان انتصاب وی در کابینه، او ریاست گروه صنعتی KBS را به عهده داشت که تولیدکننده لوازم آرایش، مواد دارویی، حشره‌کش و مواد غذایی است. او در هیئت مدیره اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و ریاست انجمن مدیریت ایران خدمت کرده است. خسروشاهی، حدود 55 ساله، به اروپا و ایالات متحده سفر نموده است. او انگلیسی را به روانی صحبت می‌‌‌‌‌‌‌‌کند.

به این ترتیب، شرکت البرز که خاندان خسروشاهی تاسیس کرده بودند، تحت برندهای معتبر، در سال‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌مقارن با انقلاب، برنامه‌ریزی صادراتی را پایه‌ریزی کرد. آنها در سال 57، 5 هزار کارگر، کارمند و متخصص در گروه صنعتی خود داشتند. کاظم خسروشاهی در زمان پیروزی انقلاب برای مذاکرات اقتصادی با یک شرکت فرانسوی برای ورود به ایران و تولید دارو در پاریس به سر می‌‌‌‌‌‌‌‌برد. او باتوجه به ریشه خانوادگی‌اش که مذهبی و روحانی بودند (پدرش روحانی بود) تصور نمی‌کرد که اصلا با مشکلی روبه‌رو شود اما با وقتی با مصادره اول از جمله کارخانه‌های ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دارویی مواجه شد دیگر به ایران بازنگشت و خانواده‌اش را هم به پاریس منتقل کرد و سپس همگی به آمریکا مهاجرت کردند. شرکت سرمایه‌گذاری البرز به عنوان بزرگ‌ترین مجموعه تولید دارو پس از انقلاب در سال 1364 در اختیار بنیاد 15 خرداد قرار گرفت.

منتشر شده در سرویس:

کارخانه دار