کارخانه آنلاین از تاریخچه تولید لوازم خانگی برقی در ایران گزارش می دهد

پدر صنعت لوازم خانگی ایران از کجا شروع کرد؟

کد: 13980231404120005

در دسترس نیست

، تهران ، (کارخانه‌آنلاین): حاجی برخوردار به نوآوری و ایده‌های نو و آنچه موردپسند بازار بود، اهمیت زیادی می‌داد. برای نوآوری اگر می‌شد از آن سوی دنیا متخصص جذب می‌کرد.

پدر صنعت لوازم خانگی ایران از کجا شروع کرد؟
حاج محمد تقی برخرودار در طول چندین دهه فعالیت اقتصادی و صنعتی کارخانه ها و شرکت های مهمی را راه اندازی کرد که تعداد آن ها به بیش از 15 شرکت و گروه صنعتی بزرگ می رسد

رضا نیازمند: یادم هست حاج محمد تقی برخوردار که آن زمان رادیو و تلویزیون وارد می کرد را دعوت کردم و بهش پیشنهاد دادم که به جای واردات در کشور تولید را شروع کند. به او گفتم به شما پروانه ساخت رادیو و تلویزون می دهم و از فردا شما را پشتیبانی می کنم.

سرگذشت ورود و تولید بسیاری از لوازم خانگی در ایران با زندگی مردی گره خورده است که بسیاری او را از پیشگامان صنعتی و کارآفرینان برجسته کشور می دانند؛ حاج محمد تقی برخوردار که بدون شک روی زندگی مدرن مردم درکشورما تاثیرات بسیار داشته است. « عباس میلانی» مدیر برنامه مطالعات ایرانی در دانشگاه استنفورد محمد تقی برخوردار را جزو ۱۰۰ چهره ایرانی تاثیرگذار قرن معاصر بر می شمارد و علی‌اصغر سعیدی جامعه شناس و نویسنده کتاب :« موقعیت تجار و صاحبان صنایع در عصر پهلوی: زندگی و کارنامه حاج‌محمدتقی برخوردار» از او با نام « پدر صنعت لوازم خانگی» نام می برد. علی اصغر سعیدی معتقد است پیامد ناخواسته اجتماعی فعالیت‌های برخوردار در صنعت لوازم ‌خانگی تاثیر بسیاری برسبک زندگی مدرن و افزایش رفاه اجتماعی خانواده های ایران در دهه 1350 شمسی داشته و مصرف تولیدات و محصولات کارخانه های وابسته به حاج محمد تقی برخوردار منجر به تغییراتی در زندگی، احساس، تفکر، شیوه زیست و فرهنگ ایرانی شده است.» 

محمد تقی برخوردار در سال 1303 در یزد و خانواده ای تاجر متولد شد. پدرش محمدحسین برخوردار (فرزند محمدمهدی)  از تجار معروف یزد بود که محصولات کشاورزی از قبیل چای، زردچوبه، فلفل و پسته را صادر می کرد و البته دستی هم در ملک داری و خرید و فروش ملک داشت.  محمد تقی از کودکی و همزمان با تحصیل تا 18 سالگی در تجارت خانه پدرش در یزد کار کرد ولی بعد تصمیم گرفت برای ادامه زندگی و کار به تهران بیاید. او در بازار تهران و در سرای امید ( رو به روس مسجد شاه) حجره ای خرید و تجارت خانه اش را تاسیس کرد و همچون پدرش چندین سال ( حدود 2 دهه) به تجارت چای، پسته و... پرداخت ولی بعد به فکر وارد کردن کالاهای مصرفی برای خانواده ها افتاد، محصولاتی که کم، کم راهشان را به خانه های پایتخت نشین ها و ساکنان شهرهای بزرگ باز می کردند. در آن سال ها محمد تقی برخوردار چند سفر به کشورهایی همچون ژاپن داشت و توانست نمایندگی فروش شرکت هایی همچون توشیبا، لوازم خانگی رافائل و... را بگیرد و فروش محصولات این شرکت ها را در ایران شروع کند. همچنین حاجی برخوردار در این سال ها وارد کننده باطری و تلویزیون ‌شاوب لورنس در ایران هم بود. تلویزون های سیاه سفید مبلی و چوبی که در آن سال ها تازه وارد بازار شده بود و دل خیلی از ایرانی ها را برده بود.

ساخت داخل به جای واردات

دهه 40 را در ایران باید سال ها توسعه صنعتی و تاسیس کارخانه ها و صنایع جدید دانست؛ با ورود علی نقی عالیخانی به عنوان وزیر به وزارت اقتصاد و انتخاب رضا نیازمند به عنوان معاون وزیر که بعدها نخستین رئیس سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران شد، تحولات مهمی اتفاق افتاد. نیازمند و عالیخانی فعالان اقتصادی و تجار بسیاری را که وارد کننده بودند به راه اندازی کارخانه های جدید در کشور تشویق می کردند. رضا نیازمند در گفت و گویی که سه سال پیش با مجله آینده نگر داشت دراین باره گفت:« پنج شنبه ها می نشستیم و تصمیم می گرفتیم که جلوی پای صنعتگران باز باشد و در این دوران شرایط برای راه اندازی صنایع بزرگی چون خودرو، لوازم خانگی، لوازم الکتریکی و... فراهم شد.» در این بین یکی از افرادی که به راه اندازی کارخانه های جدید در آن دوران تشویق شد، محمد تقی برخوردار بود، رضا نیازمند در گفت و گو با مجله آینده نگر درباره دیدارش با محمد تقی برخوردار می گوید:« یادم هست حاج محمد تقی برخوردار که آن زمان رادیو و تلویزیون وارد می کرد را دعوت کردم و بهش پیشنهاد دادم که به جای واردات در کشور تولید را شروع کند. به او گفتم به شما پروانه ساخت رادیو و تلویزون می دهم و از فردا شما را پشتیبانی می کنم تا بتوانی کالای تولیدی ات را بفروشی؛ از کسی که وارد می کند گمرکی می گیریم ولی به تو امتیاز می دهم و همین هم شد که او تقاضای پروانه داد و تولیدش را شروع کرد.»

در سال های دهه 40 محمد تقی برخوردار کارخانه های صنعتی بسیاری در ایران راه اندازی کرد که مهم ترین آن ها تولید باطری، انواع لوازم خانگی و... بود. او در اولین قدم شرکت ری اوواک یا قوه پارس را با مشارکت یک شرکت آمریکایی در سال 1341 تاسیس کرد و پس از آن شرکت پارس الکتریک را در سال 1342 برای تولید رادیو و تلویزیون با مارک توشیبا زد و پس از آن نیز شرکت هایی همچون پارس خزر، لوازم خانگی پارس، فرش پارس، صنایع پوشش، سرامیک البرز و... را راه اندازی کرد؛ کارخانه های صنعتی که با گذشت چند سال محصولات بسیار متنوعی را تولید می کردند و نقش بسزایی در زندگی مدرن خانواده های ایرانی داشتند؛ کارخانه هایی که در مجموع بیش از 10 هزار نفر به صورت مستقیم در آن ها مشغول به کار بودند.

نوآوری و پژوهش در کارخانه های برخوردار

محمد تقی برخوردار به سرعت پیشرفت تکنولوژی واقف بود و از همین رو در گروه های صنعتی و کارخانه های خود به این موضوع اهمیت ویژه می داد و از مهندسان خارجی برای بخش پژوهش استفاده می کرد، مثلا نقل می کنند در کارخانه پارس الکتریک یک بخش ویژه پژوهش راه اندازی کرده بود که یک مهندس آلمانی در آن استخدام شده بود. سید حسین سادات مسئول بخش خدمات پس از فروش شرکت پارس الکترویک با تایید این موضوع در گفت و گو با مجله تجارت فردا گفته است:« حاجی برخوردار به نوآوری و ایده‌های نو و آنچه موردپسند بازار بود، اهمیت زیادی می‌داد. برای نوآوری اگر می‌شد از آن سوی دنیا متخصص جذب می‌کرد. همچنین بیش از هر چیزی تمرکز خود را به شناخت عمیق بازار متمرکز کرده بود. به عبارت دیگر، بیشتر به نیاز بازار اهمیت می ‌داد. اما از نظر من یکی از دلایل عمده موفقیت او شناخت بازار و پیشگامی در ورود به بازارهای جدید بود.»

 تجهیز آزمایشگاه مدرسه البرز از سوی برخوردار

رضا نیازمند در کتاب خاطراتش تعریف می کند:« روزی دکتر مجتهدی رئیس دبیرستان البرز به من تلفن کرد که ساختمانی برای آزمایشگاه ساخته است و می‌خواهد به تمام شاگردان ساخت و تعمیر اتومبیل و صنایع الکتریکی (مانند یخچال برقی، تلویزیون، رادیو و...) را یاد دهد. مجتهدی از من خواست که در این راه به او کمک کنم. من هم موضوع را تلفنی به خیامی ( بنیانگذار ایران خودرو) و حاجی ‌برخوردار گفتم. چند ماه گذشت مجتهدی یک روز گفت سر راهت به خانه سری هم به دبیرستان البرز بزن و آزمایشگاه ما را تماشا کن. رفتم و دیدم که واقعاً تجهیزاتی که خیامی و حاجی‌ برخوردار به مدرسه البرز داده بودند ده‌ها برابر آنچه من در ذهن خود داشتم بود. معلم هایی هم برای تدریس به مدرسه البرز داده بودند. آنها با پرداخت هزینه گزاف آزمایشگاه برای آشنایی با اتومبیل و صنایع خانگی برای دانش‌آموزان می‌دانستند که سرمایه‌گذاری در نیروی متخصص انجام می‌دهند.»

مصادر کارخانه های برخوردار

بعد از پیروزی انقلاب تمام سهام و اموال و دارایی های 52 نفر از صاحبان صنایع بزرگ کشور از جمله محمد تقی برخوردار به دلیل آن چه ارتباط با خانواده پهلوی خوانده شد، مشمول مصادره قرار گرفت. در این بین البته عده ای از این افراد از جمله محمد تقی برخوردار در دیدار با نخست وزیر دولت موقت مهندس مهدی بازرگان تلاش کردند تا دارایی هایشان را از قانون خارج کنند.

در کتاب پیشگامان رشد در این باره نوشته شده است:« جلسه ای با نخست‌ وزیر مهندس بازرگان برگزار شود. در جلسه از میان 52 نفر تنها اکبر لاجوردیان، حاج محمدتقی برخوردار، مهندس رستگار، دکتر محمدعلی بنکدارپور، دکتر مهدی موتمنی و دکتر بنی ‌جمالی حضور داشتند و افراد دولتی هم رضا صدر وزیر بازرگانی، احمدزاده وزیر صنایع، دکتر سحابی مشاور نخست‌ وزیر، معین ‌فر رئیس سازمان برنامه و مهندس سحابی شرکت داشتند. در این جلسه حاجی‌برخوردار گفت: «ما چه گناهی کرده‌ایم که صنایع ما را ملی کرده‌اید؟ ما کارخانه تاسیس کرده‌ایم و تعداد زیادی کارگر تعلیم داده و مشغول به کار کرده‌ایم.» بعد حاج‌برخوردار به مهندس بازرگان گفت: « شما 10 درصد سرمایه ما را به ما پس دهید و ما را از پشت بخوابانید و صد ضربه شلاق بزنید که دیگر از این غلط‌ ها نکنیم و دیگر در ایران کارخانه احداث نکنیم.» البته این جلسه با نخست وزیر وقت در نهایت نتیجه خاصی نداشت و مدتی بعد از پیروزی انقلاب حاج محمد تقی برخرودار از ایران رفت و تا سال 1370 دیگر به ایران بازنگشت؛ محمد تقی برخوردار در این سال برای پس گرفتن کارخانه ها و اموال و دارایی هایش به ایران آمد و پرونده حقوقی تشکیل داد که تنها به بازپس گیری قطعاتی زمین در رفسنجان و استرداد منزل شخصی اش منجر شد. حاج محمد تقی ‌برخوردار روز دوشنبه 27 تیرماه سال 1390 درگذشت.

کارخانه پارس را محمد تقی برخوردار در سال 1354 با سرمایه اولیه حدود 80 میلیون تومان و با مشارکت 15 درصدی شرکت جنرال الکتریک آمریکا راه اندازی کرد

از پلوپز پارس خزر تا باطری پارس

حاج محمد تقی برخرودار در طول چندین دهه فعالیت اقتصادی و صنعتی کارخانه ها و شرکت های مهمی را راه اندازی کرد که تعداد آن ها به بیش از 15 شرکت و گروه صنعتی بزرگ می رسد در اینجا به معرفی 7 شرکت مهم او می پردازیم، شرکت هایی که هرکدام با خود تحولی جدید را به زندگی ایرانی ها هدیه دادند و در نوع خود معمولا پیشگام در کشور بودند.

1 شرکت قوه پارس

نخستین شرکت صنعتی که حاجی برخوردار تاسیس کرد شرکت ری اوواک یا قوه پارس بود که با سرمایه گذاری مشترک یک آمریکایی در جاده کرج و در سال 1341 راه اندازی شد. تولیدات این کارخانه در طی چند سال تاجایی گسترش یافت که دو کارخانه دیگر در کرج و شهرک صنعتی البرز قزوین هم به این مجموعه اضافه شد. این شرکت که باطری تولید می کرد در سال 1355 وارد بورس شد. این کارخانه در ابتدای فعالیت حدود 220 نفر نیرو داشت ولی در سال 1357 و باتوجه به راه اندازی دو کارخانه دیگر به 920 نفر رسیده بود. علاوه براین ها سرمایه اسمی این کارخانه در طول حدود 15 سال فعالیت از 10 میلیون تومان به 42 میلیون تومان افزایش یافت و میزان فروش آن در سال 1357 به 200 میلیون تومان رسید.

2 شرکت پارس الکتریک

کمی بعد از راه اندازی قوه پارس حاجی برخرودار در اسفند سال 1341 شرکت پارس الکتریک را برای تولید تلویزیون و وسایل برقی راه اندازی کرد. تعداد افراد شاغل در این مجموعه صنعتی از 15 نفر در ابتدای کار به حدود 2 هزار نفر در سال 1358 افزایش یافت. همچنین فروش این کارخانه که در سال 1355 وارد بورس شد در سال 1357 حدود 500 میلیون تومان برآورد شده است که حدود 90 میلیون تومان آن سود، بوده است.

3 شرکت پارس خزر

شرکت پارس خزر را بسیاری در خانه هایشان با پلوپزهای آن ( با ته دیگ طلایی) و یا پنکه های قدیمی اش می شناسند. کارخانه ای که در سال 1347 و در شهر رشت به سرمایه حدود 6.5 میلیون تومان راه اندازی شد. این مجموعه صنعتی با مشارکت 29 درصدی بانک توسعه صنعتی و معدنی، 40 درصدی شرکت توشیبای ژاپن و 40 درصدی حاج محمد تقی برخوردار راه اندازی شد. تعداد نیروهای این کارخانه تولید انواع لوازم برقی خانه ( آبمیوه گیری، چرخ گوشت، پنکه و...) از 200 نفر در سال 1350 به 800 نفر در سال 1357 رسید.

4 کشت صنعت جیرفت

علاوه بر حوزه های صنعتی و به خصوص الکترونیک و لوازم خانگی محمد تقی برخوردار دستی هم در کشاورزی داشت، او در سال 1349 یکی از مهم ترین کشت و صنعت های کشور را در جیرفت کرمان و در نزدیکی منطقه عنبرآباد راه اندازی کرد. جیرفت به اعتقاد بسیاری از کارشناسان به عنوان بهشت کشاورزی ایران شناخته می شود که حاجی برخوردار 50 سال پیش این ظرفیت را شناسایی کرد. 

 5 فرش پارس و صنایع پوشش

حوزه نساجی و تولید فرش ماشینی از دیگر فعالیت های صنعتی حاج محمد تقی برخوردار محسوب می شود. او در این حوزه و البته با مشارکت افراد دیگر در سال 1350 و 1352 دو شرکت فرش پارس ( تولید کننده فرش ماشینی و دارنده شش واحد ریسندگی انواع نخ، گونی‌بافی، پلی پروپیلن، موکت، فرش ماشینی، موکت‌بافی، رنگرزی و چاپ موکت ) و صنایع پوشش ( تولید کننده انواع منسوجات با چهارکارخانه تولید مخمل، ریسندگی، حوله و بلوجین) را راه اندازی کرد.

6 شرکت کاشی پارس و سرامیک البرز

علاوه بر حوزه صنعت الکترونیک، کشاورزی و نساجی حاج محمد تقی برخوردار دستی هم در صنایع تولید کاشی و سرامیک داشت و دو کارخانه در این حوزه و با مشارکت دیگران راه اندازی کرد، اگرچه که در آن ها کارنامه چندان موفقی نداشت. او در سال 1352 شرکت کاشی پارس را در شهرکت صنعتی قزوین تاسیس کرد که یک سال پس از انقلاب تعطیل شد. همچنین شرکت تولید سرامیک البرز را در سال 1356 راه اندازی کرد که تا سال 1358 فعال بود. حاج محمد تقی برخوردار و شرکای دیگری این دو شرکت را به دنبال رشد شهر نشینی در شهرهای بزرگ و افزایش تقاضا برای مصالح ساختمانی راه اندازی کردند.

7 شرکت لوازم‌خانگی پارس

هنوز هم در خانه بسیاری از ایرانی ها می توان لوازم خانگی پارس به خصوص یخچال های پارس را دید؛ کارخانه پارس را محمد تقی برخوردار در سال 1354 با سرمایه اولیه حدود 80 میلیون تومان و با مشارکت 15 درصدی شرکت جنرال الکتریک آمریکا راه اندازی کرد. این کارخانه برای تولید یخچال، فریزر و ماشین لباس شویی که استفاده از آن ها در شهرهای بزرگ کم، کم داشت همه گیر می شد، تاسیس شد. این شرکت قرار بود بخشی از بازار جنرال الکتریک آمریکا را در بازار ایران و خاورمیانه تامین کند.

منتشر شده در سرویس:

کارخانه دار