گزارش تحقیقی از رشد سرمایه‌داری شبه دولتی در اقتصاد ایران

مالکان واقعی اقتصاد ایران را بشناسید

کد: 13980228404080005

در دسترس نیست

، تهران ، (کارخانه‌آنلاین): ثروتمندترین بانک های ایرانی توسط گروه‌های اداره می‌شوند که بزرگترین هلدینگ های کشور را نیز در اختیار دارند. آنها از سرمایه‌گذاری در صنایع دارویی تا پالایشگاه را به انجام رسانده‌اند

مالکان واقعی اقتصاد ایران را بشناسید
مالکان واقعی اقتصاد ایران را بشناسید

48 درصد سهام این بانک در اختیار شرکت پروژه‌های صنعتی ایران است. این شرکت در صنایع گردشگری قشم، شرکت صنایع کربنات کلسیم کاشان، شرکت صنایع پتروشیمی زنجان، شرکت بازرگانی پژوهش‌های صنعتی ایران، کارخانجات نساجی و شرکت توسعه صنایع بین‌المللی امید حضور دارد.

نویسنده: بهراد مهرجو

یکسال قبل آماری منتشر شد که نشان می‌دهد بنیادها و نهادهای حاکمیتی کمتر از 10 درصد اقتصاد ایران را در دست دارند. همزمان سهم کوچکی از کیک قدرت و سرمایه اقتصاد ملی هم به بخش‌خصوصی می‌رسید. میزان دامنه نفوذ دولت و مالکیت دولتی هم پس از اجرای فرآیندخصوصی‌سازی روشن بود. بررسی‌ها نشان می داد مراکز دیگری هسته قدرتمندی شکل داده‌اند که اداره اقتصاد ایران را بدست گرفته‌اند. این مراکز چنان قدرتی در اختیار دارند که حتی واکنش صریح رئیس جمهور در سال 93 برای واگذاری اموال آنها و مصوبه هیات دولت هم چندان تاثیری در احوالشان نداشت. بانک‌ها در حال حاضر مالکان واقعی نظام شرکت‌داری اقتصاد ایران و صاحبان بخش مهمی از صنایع کشور شده‌اند.

طی چهار دهه گذشته تنها یکبار مسعود کرباسیان به عنوان وزیرامور اقتصادی و دارایی به مبارزه جدی با این نهادهای قدرتمند پرداخت و طی یکسال بیش از هفت هزار میلیارد تومان اموال آنها را فروخت. سرنوشت کرباسیان هم مدتی بعد به استیضاح و خروج از وزارت امور اقتصادی و دارایی ختم شد و پس از او نیز پرونده مبارزه جدی با قدرتمندترین نهاد لابی‌گری و صاحب سرمایه در اقتصاد ایران مختوم ماند. حداقل 5 بانک در ردیفی نزدیک به نهادهایی مانند بنیادتعاون سپاه، بنیاد مستضعفان و شاید هم‌تراز با نهادی مانند آستان قدس رضوی، بیشترین حجم سرمایه، شرکت، کارخانه و ملک را در اختیار دارند.

درون بانک‌ها چه خبر است؟

«حتی کمی بالاتر از لابی برای حضور در کابینه.» یکی از ارشدترین اعضای دولت معتقد است که لابی برای حضور در هیات مدیره بانک‌ها کمی بیشتر از تلاش برای عضویت در کابینه است. تعیین مدیران عامل بانک‌ها هرچند متکی به شاخص‌های تعیین شده از سوی بانک مرکزی است ولی توسط عالی‌ترین نیروهای سیاسی و صاحب نفوذ کشور هدایت می‌شود. یکی از کهنه‌کارترین مدیران بانکی کشور که ترجیح می‌دهد نامش فاش نشود در مورد این روند می‌گوید:« انتخاب مدیران عامل چند بانک که نبض اقتصاد را در دست دارند، در سطح وزیر نیست. حتی در می‌توان گفت که در سطح هیچ‌کس نیست. روال اینطور است که جریان‌های قدرتمند به مبارزه و لابی می‌پردازند و هرکس زورش بیشتر باشد و قدرتش بچربد، می‌تواند یک عضو در هیات مدیره داشته‌باشد و پس از آن تمام است.» برگزاری مجامع بانک‌ها و نظارت بانک مرکزی و وزارت اموراقتصادی و دارایی تقریبا عملی شکلی است و محتوای تحولات را به درستی نشان نمی‌دهد.

درون بانک‌ها چه خبر است؟

ثروتمندترین بانک های ایرانی توسط گروه‌های اداره می‌شوند که بزرگترین هلدینگ های کشور را نیز در اختیار دارند. آنها از سرمایه‌گذاری در صنایع دارویی تا پالایشگاه را به انجام رسانده‌اند. بررسی وضعیت صورت‌های مالی و سهامداری بانک‌ها نشان می‌دهد که رابطه قدرت درون آنها به دو شکل تعریف شده‌است. بانک‌ها یا توسط سهامداران قدرتمند ( مالکان هلدینگ‌های بزرگ) اداره می‌شوند یا به صورت مستقل هلدینگ‌های عظیم را راه‌اندازی کرده‌اند. هر دو اینها طی چند سال گذشته و در کنار نهادها و بنیادها به حاکمان اصلی اقتصاد ایران تبدیل شده‌اند.

قدرت‌های اقتصاد ایران را بهتر بشناسید

در میان 32 بانک و موسسه مالی موقعیت چند نمونه از آنها متفاوت از دیگران است. این چند بانک توسط شرکت‌هایی اداره می‌شوند که دامنه نفوذشان در اقتصاد ایران به شکلی پیچیده درآمده است.

بانک ملی: از سال 94 تا کنون بیش از 4 هزار میلیارد تومان از اموال بانک ملی واگذار شده‌است. با این حال بانک ملی همچنان مالک اموالی است که برخی به عنوان طلب از وام‌گیرندگان مصادره شده و برخی هم توسط بانک خریداری شده‌است. یکی از مهمترین شرکت‌های زیرمجموعه بانک ملی شرکت آینده پویاست. گروه صنعتی بلا، شرکت ملی مسکن و صنایع ساختمانی، کارخانجات تولیدی و صنعتی اتمسفر، شرکت سرمایه‌گذاری شفادارو، شرکت صنایع چوب و کاغذ مازندران، شرکت المکاسب، شرکت نکاچوب و شرکت کشت و صنعت و دامپروری دشت چشمه بناب از زیرمجموعه‌های آینده پویا به حساب می‌آیند. اما بخش مهمی از فعالیت‌های این هلدینگ مربوط به بازار سهام است. آنها در بانک اقتصادنوین، شرکت سیمرغ، شرکت بیمه معلم، شرکت عمران زاگرس، کارت اعتباری ایران کیش، ذوب آهن اصفهان، شرکت ساسان، صنایع مخابراتی راه دور ایران و عمران و مسکن‌سازی چند استان سهامدار اصلی هستند. اصلی‌ترین دارایی بانک ملی، شرکت سرمایه‌گذاری توسعه ملی است. این مجموعه در سال 1370 تاسیس شد. این مجموعه به سه هلدینگ سرمایه‌گذاری و توسعه صنایع سیمان، توسعه صنایع بهشهر و پتروشیمی شازند تقسیم می‌شود.

صنایع بهشهر یکی از معتبرترین زیرمجموعه‌های این گروه است. شرکت پاکسان( به عنوان یکی از قدیمی‌ترین تولیدکنندگان صنایع شوینده ایران که برندهای معروفی مانند صابون گلنار را در اختیار دارد)، صنایع شیر ایران، شرکت شکر شاهرود، شرکت خدمات پوشش بیمه بهشهر، شرکت زرین ذرت شاهرود، آلی شیمی قم، شرکت ساینا، شرکت سرآمد، شرکت به‌پخش، توسعه صنایع غذایی بهشهر، به‌پخش دارو، آروین ملل زرین، گلتاش،صنایع بسته‌بندی ایران، شرکت مارگارین ( بزرگترین تولیدکننده روغن در ایران )، هلدینگ مدیریت صنعت شوینده، بهپاک و پاکسان ایروان همگی به این مجموعه تعلق دارند.

اقتصادنوین: ریشه این بانک به سال 57 باز می‌گردد که عده‌ای از پیمانکاران ساختمانی شرکت «استراتوس» را تاسیس کردند. صدرهاشمی نژاد مدیرعامل این شرکت و موسس واقعی آن بود. او یکی از پررمز و رازترین مدیران اقتصادی ایران است. یک دوره در هیات نمایندگان اتاق بازرگانی حضور داشت و سال‌ها در حاشیه ماند. نیروهای سیاسی متفاوتی با او همکاری کردند و تقریبا همگی با منازعه از صدرهاشمی‌نژاد جدا شدند که معروف‌ترین آنها محسن صفایی فراهانی بود. پسر صدرهاشمی‌نژاد دو سال قبل در امریکا به جرم معامله با ایران دستگیر و مدتی زندانی شد. بانک اقتصاد نوین توسط صدر هاشمی‌نژاد در سال 1370 با ترکیب گروه ساختمانی، صنعت و سایر سهامداران تاسیس شد. 43درصد سهام این مجموعه در اختیار شرکت توسعه ملی و 7 درصد هم در اختیار شرکت سرمایه‌گذاری ملی است. شرکت ساختمانی گروه صنایع بهشهر ، شرکت به‌پخش، شرکت تامین مسکن جوانان، شرکت سرمایه‌گذاری گروه صنایع بهشهر ایران، شرکت مدیریت صنعت قند توسعه صنایع بهشهر، شرکت سرمایه‌گذاری صندوق بازنشستگی کشوری و صندوق بازنشستگی کشوری عمده سهامداران این مجموعه در کنار شرکت‌های هاشمی‌نژاد به شمار می‌آیند.

بانک ملت: میزان دارایی‌های بانک ملت 221.9 هزار میلیارد تومان برآورد شده‌است. از سازمان تامین اجتماعی تا کارکنان بانک در این مجموعه سهام‌دارند. اما یکی از مهمترین سهامداران و مجموعه‌های بانک ملت، شرکت سرمایه‌گذاری صبا تامین است. در سایت رسمی این شرکت چنین معرفی شده‌است:« شرکت سرمایه‏ گذاری صباتامین یک هلدینگ مالی است که با ارائه‏ خدمات در بازارهای مالی در سطح ملی و بین‌المللی، نیازهای مجموعه‏ ی شستا، هلدینگ‏های تابعه‏ ی آن و دیگر سازمان‏های بزرگ مقیاس را تامین می‏ نماید.روان سازی نقدشوندگی سهام شرکت های وابسته به گروه تامین اجتماعی و تامین منابع مالی مورد نیاز شرکت سرمایه گذاری تامین اجتماعی، از جمله مهم ترین برنامه های عملیاتی شرکت سرمایه گذاری صباتامین است.» کارگزاری بیمه تامین آینده، شرکت کارگزاری باهنر، شرکت سرمایه‌گذاری هامون شمال، شرکت بازرگانی بین‌المللی تامین اجتماعی در دسته شرکت‌های فرعی این مجموعه قرار دارد. همچنین بیمه دانا، میهن، ملت و البرز به عنوان شرکت‌های بیمه‌ای وابسته به آنها معرفی شده‌اند. این مجموعه در بانک رفاه و تجارت هم سهامدار است. همچنین در فولاد توکا و پالایش نفت اصفهان نیز سهامدار اصلی است.

بانک سپه: برزودی تمام مجموعه‌های مالی نظامی و بانک انصار در بانک سپه ادغام می‌شوند. شرکت سرمایه‌گذاری امید به این بانک تعلق دارد. «امید» یکی از بزرگترین هلدینک‌های اقتصاد ایران به شمار می‌آید. در این مجموعه هر نوع فعالیت اقتصادی صورت می‌گیرد.

مدیریت انرژی امید تابان هور، پتر امید آسیا، شرکت سرمایه‌گذاری ساختمانی سپه، سیمان هرمزگان، سرمایه‌گذاری توسعه گوهران امید، کویرتایر، زرین پرشیا امید، لیزینگ امید، کارگزاری سپه، بازرگانی مرجان کار، کمپرسور سازی پادانا، تولیدی ساگار و قطعات نسوز، یزد سفالین و چاپ و نشر سپه شرکت‌های فرعی مجموعه امید به شمار می‌آیند. شرکت معدنی چادرملو، شرکت معدنی و صنعتی گل گهر، سیمان ایلام، سیمان خاش، صرافی امید سپه، تامین سرمایه امید، شرکت امیدتابان آسیا، سیمان بجنورد، سیمان کردستان، سنگ آهن گهرزمین، سیمان ساوه و شرکت پامدیکو هم مجموعه‌های وابسته به شرکت سرمایه‌گذاری امید هستند. خمیرمایه لرستان، گچ کردستان، گروه دارویی شهید مدرس و صنایع کاغذ غرب هم در دسته دیگر شرکت‌های در اختیار امید به حساب می‌آیند. گفته می‌شود سرمایه‌گذاری امید 15 هزار میلیارد تومان دارایی در اختیار دارد. در حال حاضر مدیریت این مجموعه در اختیار حسنعلی قنبری ممان است که در دولت احمدی نژاد مدیرعامل بانک سپه بود. او فارغ التحصیل اقتصاد از دانشگاه پونای هند است و مدتی مدیر اداری و مالی دانشگاه شهید بهشتی بوده‌است. دستور رئیس جمهور برای فروش اموال امید تاکنون بی‌نتیجه مانده و این شرکت سرمایه‌گذاری رشد دارایی‌های حتی تا 200 درصد را نیز تجربه کرده‌است.

بانک آینده: این مجموعه پیچیده‌ترین معظل نظام بانکی ایران است. بخش مهمی از دارایی‌های بانک آینده در پروژه‌های عظیمی مانند ایران مال هزینه شده‌است. گزارش مالی مروبط به سال 1396 نشان می‌دهد 713.698.797 میلیون ریال سپرده در این بانک وجود داشته‌است. 69 درصد از این میزان سپرده‌های بلندت مدت است که به منظور کسب سود در بانک آینده سرمایه‌گذاری شده‌است. اما علی انصاری و شرکت پروژه‌های صنعتی ایران سهامدار اصلی بانک آینده به شمار می‌ایند. ترکیب سهامداران این بانک قابل توجه است: شرکت مدیریت سرمایه ارزش‌آفرین دانا، شرکت مدیریت سرمایه‌آسای دانا، شرکت توسعه سرمایه پارمیس و اسماعیل مداحی. او 5 درصد مالکیت بانک آینده را با 800000000 سهم در اختیار دارد.

48 درصد سهام این بانک در اختیار شرکت پروژه‌های صنعتی ایران است. این شرکت در صنایع گردشگری قشم، شرکت صنایع کربنات کلسیم کاشان، شرکت صنایع پتروشیمی زنجان، شرکت بازرگانی پژوهش‌های صنعتی ایران، کارخانجات نساجی و شرکت توسعه صنایع بین‌المللی امید حضور دارد.

بانک پاسارگاد: در میان سهامداران این بانک، شرکت سرمایه‌گذاری خوارزمی یکی از خاص‌ترینهاست. این شرکت از نفت و گاز تا تولید دارو حضور دارد. سرمایه‌گذاری آتی سپهر ایرانیان،‌داده پردازی خوارزمی، توسعه فناوری اطلاعات خوارزمی، لابراتورهای سینادارو، توسعه ساختمان خوارزمی، توسعه مدیریت سرمایه خوارزمی، تجارت گستران خوارزمی، تولید و توسعه ایستگاه‌های نیرو پارسه، کارگزاری آینده‌نگر خوارزمی، توسعه برق و انرژی سپهر، توسعه معادن صدر جهان، نفت گاز و پتروشیمی زیما و خوارزمی اینوسمنت شرکت‌های زیر مجموعه این هلدینگ به شمار می‌آیند. این مجموعه در بین 50 شرکت فعال بورس قرار دارد. این مجموعه هفتاد و یکمین شرکت بزرگ ایران است. آنها بیش از سه درصد سهام بانک صادرات را هم در اختیار دارند.

بانک دی: یکی از مخلوقات بنیاد شهید و امور ایثارگران به شمار می‌آید که سهامدار اصلی آن نیز سازمان کوثر است. این سازمان شرکت‌های بسیاری در اختیار دارد. شیمی‌دارو، پنبه و دانه‌های روغنی خراسان، کشت و صنعت خاور دشت، جمکو، نیروگاه زاگرس کوثر، خدمات بازرگانی تفحه، تهران الکتریک، بیمارستان خاتم النبیاء، مرغ مادر دیزباد، مرغ اجداد زربال، شرکت سیم و کابال تبریز و تعدادی دیگر شرکت در اختیار این مجموعه است. سازمان اقتصادی کوثر شرکت شهاب تولیدکننده تلویزیون را نیز در اختیار دارد. مدیرعامل این مجموعه محمد رضا اسکندری وزیر جهاد کشاورزی دولت احمدی نژاد است.

دیگران چه می‌کنند؟

بررسی موقعیت اقتصادی بانک‌های دیگر هم نشان می‌دهد که آنها نیز به سمت تاسیس هلدینگ‌ها هدایت کرده‌اند ولی بحران‌های اخیر اقتصاد ایران سرعت رشدشان را به شدت کم کرده‌است. بررسی‌های نشان می‌دهد بانک‌های خصوصی مانند خاورمیانه در زمینه صنعت‌بانکداری و رعایت قواعد بانک مرکزی موقعیت مناسب‌تری در قیاس با نمونه‌های مشابه دولتی دارند. صورت‌های مالی 19 بانک برروی سایت کدال منتشر شده‌است. اما بانک‌های غیربورسی ترجیح داده‌اند که اطلاعات مالی و شرکت‌یشان را به صورت عمومی منتشر نکنند. صورت مالی بانک‌های بورسی نشان می‌دهد اقتصاد نوین 41.6 هزار میلیارد تومان، انصار 35.9 هزار میلیارد تومان، ایران زمین 22.3 هزار میلیارد تومان، پارسیان 91 هزار میلیارد تومان، تجارت 139 هزار میلیارد تومان، حکمت 4.5 هزار میلیارد تومان، خاورمیانه 9.5 هزار میلیارد تومان، دی 23.3 هزار میلیارد تومان، صادرات 179 هزار میلیارد تومان، کارآفرین 16.1 هزار میلیارد تومان، گردشگری 25.6 هزار میلیارد تومان، ملت 221.9 هزار میلیارد تومان و پست بانک 9.8 هزار میلیارد تومان دارایی در اختیار دارند. این برآوردها تا پایان سال 96 است. وضعیت مالی بانک‌ها نشان می‌دهد که حدود و دامنه نفوذ آنان در اقتصاد ایران به چه جایگاهی رسیده‌است.

 

 

 

منتشر شده در سرویس:

گزارش تحقیقی