پاسخ به شش سوال مهم درباره اثرات تحریم نفتی جدید

سرنوشت نفت

کد: 13980208393640005

در دسترس نیست

، تهران ، (کارخانه‌آنلاین): بدبینانه‌ترین اتفاق این است که صادرات نفت ایران به روزانه 400 تا 500 هزار بشکه برسد. سخنگوی سابق وزارت امور خارجه این احتمال را در اندازه «صفر» ارزیابی کرده‌است. با این حال بدبینانه‌ترین سناریوها نیز بررسی شده‌است.

سرنوشت نفت
در دوران تحریم ایران چگونه نفت خود را به فروش خواهد رساند؟

به گفته یک تحلیلگر نفتی، در دوره جدید واکنش همراه دولت‌های خریدار نفت ایران مهمترین نیاز نه تنها ایران که بازار نفت است.

بهراد مهرجو

«تحریم نفتی» یا «تحریم بانکی». تقریبا میان تمامی فعالان اقتصادی ایران تردیدی جدی وجود دارد که بحران واقعی پیش‌روی آینده اقتصاد کشور کدام است؟ استراتژی‌های شرکت ملی نفت طی شش ماهه گذشته موفق بوده و در دوره‌ای که هنوز آمریکا فشار تحریمی را افزایش نداده‌بود، میزان فروش نفت ایران بین یک میلیون و 200 هزار بشکه تا یک میلیون و 800 هزار بشکه در روز رشد پیدا کرد ولی همزمان گسترش دامنه تحریم‌های مالی موانع جدی برای انتقال منابع ارزی به کشور رقم زد. تصمیم جدید دولت امریکا چه اثراتی بر اقتصاد ایران دارد و اساسا چقدر اجرایی است؟ در این گزارش سعی شده با بررسی منابع مختلف به شش سوال مهم درباره آینده نفت و منابع مالی کشور پاسخ داده شود.

دقیقا چه خبر است؟

1.امریکا آخرین روزنه‌های رسمی صادرات نفت ایران را بسته‌است. کشورهایی که بیشترین خرید نفت را از ایران داشته‌اند، باید از قواعد تحریمی پیروی کنند. پیش‌بینی امریکا این است که امارات و عربستان می‌توانند کسری عرضه نفت ایران در بازار جهانی را جبران کنند و در صورت نیاز امریکا نیز از ذخایر استراتژیک خود استفاده می‌کند. براین اساس سناریوی آنها این است که رشد قیمت نفت که در اثر اعلام تحریم‌های جدید صورت گرفته پایدار نمی‌ماند و بازهم بازار به تعادل می‌رسد. احتمالا صریح‌ترین و دقیق‌ترین اظهارنظر مربوط به ریچاردنفیو است. او معروف به معمار تحریم‌های ایران است که به تازگی در مقاله‌ای به بررسی اثرات تحریم نفتی ترامپ علیه ایران پرداخته است. به گفته او هدف اول ترامپ این است که ایران از صادرات نفت سودی کسب نکند. او به اعدادی قابل توجه اشاره می‌کند. به گفته ریچاردنفیو در تاریخ 8 می 2018 ایران روزانه 2.4 میلیون بشکه نفت با قیمت 75 دلار صادرات داشته‌است. بنابراین در این تاریخ ایران روزانه 180 میلیون دلار درآمد نفتی داشته‌است. او پیش‌بینی کرده بود که اگر قیمت نفت به 130 دلار برسد، درآمد ایران در بهترین حالت روزانه 310 میلیون دلار و اگر قیمت نفت به 50 دلار برسد، درآمد ایران در بدترین سناریو 120 میلیون دلار خواهد بود. پیش‌بینی ریچاردنفیو تایید می‌کرد که افت صادرات نفت ایران تا مرز یک میلیون و 500 هزار بشکه در روز منجر به کاهش 67 میلیون دلاری درآمد می‌شود. کلیدی‌ترین تحلیل او به این جمله مربوط است:« حتی اگر دولت ترامپ میزان صادرات نفت ایران را یک میلیون بشکه کاهش دهد، بازهم با توجه به افزایش قیمت نفت، اثرات تحریمی آن برای ایران جبران می‌شود.» به گفته او طی سال‌های 2011 تا 2013 و در دولت اوباما این نوع تحریم‌ها علیه ایران مطرح شد ولی تیم کارشناسی این رفتار را غیر علمی دانسته‌بودند. او معتقد است که اگر صادرات نفت ایران به صفر برسد، اثرات تحریمی قابل درک است و البته در این صورت هزینه‌های تحریم نفت ایران به کل جهان تحمیل می‌شود. سناریوهای امریکا در مورد تحریم نفت ایران در این نقطه به جای حساسی می‌رسد:« موفقیت در این است که نفت ایران تحریم شود، بانک‌های جهانی همکاری کنند و پول صادرات نفت ایران را بازنگردانند و ایران در تنگنای منابع مالی قرار گیرد.» ریچاردنفیو معتقد است امکان مذاکره میان دو کشور با توجه به سوابق تاریخی وجود ندارد. از سوی دیگر ممکن است تعدادی از بانک های اروپایی یا آسیایی زیربار فشار امریکا نروند و کانال‌های مالی را برای ایران باز کنند. به باور او تنها نکته‌ای که در نتیجه به صفر رساندن صادرات نفت ایران قطعی به نظر می‌رسد،« افزایش قیمت نفت» است. معمار تحریم‌های ایران در دولت اوباما، آنچه رخ داده را علمی نمی‌داند ولی تاکید می‌کند که جهانی که ترامپ ساخته قدری «سوررئال» است و در آن امکان وقوع هر اتفاقی وجود دارد.

برآورد درآمد سالیانه حاصل از صادرات نفت ایران ( میلیارد دلار)

2.4 میلیون بشکه در روز

2 میلیون بشکه در روز

1.5 میلیون بشکه در روز

1 میلیون بشکه در روز

 

65.7

54.8

41.1

27.4

75 دلار در هر بشکه

87.6

73

54.8

26.5

100 دلار در هر بشکه

113.9

94.9

71.2

47.5

130 دلار در هر بشکه

 

10 کشور با بالاترین ذخایر نفتی در جهان

میزان ذخیره نفت

کشور

ردیف

300 میلیارد بشکه

ونزوئلا

1

269 میلیارد بشکه

عربستان

2

171 میلیارد بشکه

کانادا

3

158 میلیارد بشکه

ایران

4

143 میلیارد بشکه

عراق

5

104 میلیارد بشکه

کویت

6

80 میلیارد بشکه

روسیه

7

66 میلیارد بشکه

امارات

8

48 میلیارد بشکه

لیبی

9

37 میلیارد بشکه

نیجریه

10

 

ایران چقدر نفت می‌فروشد؟

2.پیش از آنکه ترامپ پنج کشور را از خرید نفت ایران منع کند، فروش نفت ایران رکورد زده‌بود. اطلاعات در مورد فروش نفت کشور به صورت به‌روز اعلام نمی‌شود ولی برخی محافل خبری نقل می‌کنند که ایران روزانه یک میلیون و 200 هزار بشکه تا یک میلیون و 800 هزار بشکه نفت فروخته است. این اتفاق در شرایطی رخ داده که فشارهای امریکا هر روز بیشتر می‌شد. اما موقعیت ما در جهان چطور است؟ براساس آمارهای رسمی ایران چهارمین تولید کننده نفت خام جهان است. براساس آمار بیزینس پترولیوم، ایران بیش از 157 میلیارد بشکه ذخیره نقت اثبات شده در اختیار دارد. این عدد 10 درصد ذخیره نفت جهان و 13 درصد ذخیره نفت اوپک به شمار می‌آید. سال 2017 رکورد تولید نفت ایران شکسته بود به طوری که روزانه 5 میلیون بشکه نفت تولید شده‌است. با ستاره بخت فروش نفت از سال 97 افول کرد. به طوری که تابستان سال گذشته در قیاس با بهار همان سال، روزانه 11 هزار بشکه از صادرات نفت خام کشور کاسته شده‌بود. یک هفته پیش از خروج امریکا از برجام تولید نفت خام ایران روزانه 3.85 میلیون بشکه بود و پس از آن به عدد 3.4 میلیون بشکه رسید و این مسیر نزولی ادامه پیدا کرد. یکسال قبل خالص درآمدهای نفتی صادراتی ایران 55 میلیارد دلار برآورد شده‌بود. گزارش مرکز آمار هم نشان می دهد که تابستان سال گذشته میزان تولید نفت ایران عدد 3 میلیون و 794 هزار بشکه بوده‌است. آخرین اطلاعات نشان می‌دهد به طور متوسط 49.6 درصد نفت تولیدی کشور در داخل مصرف می‌شود و 45.9 درصد هم به بازارهای دیگر صادر می‌شود. نقطه اوج فروش روزانه نفت ایران طی سال گذشته یک میلیون و 700 هزار بشکه بوده‌است. به این ترتیب میزان صادرات نفت در تابستان سال گذشته با 17 درصد افت مواجه شد. این کاهش فروش تحت تاثیر تحریم‌ها رخ داده بود. از میانه زمستان سال قبل برخی از خریدارهای مهم نفت ایران در جریان احتمال تحریم کامل نفت قرار گرفته‌بودند. آخرین آمارهای رسمی که سه روز پیش منتشر شد نشان می‌دهد در ماه‌های پایانی معافیت نفتی امریکا برای 5 کشور خریدار نفت ایران، میزان خرید چین 33 درصد رشد داشته‌است. چین طی آوریل ۷۵۴ هزار بشکه در روز نفت از ایران وارد کرده است. همزمان بانک کنلن که توسط ارتش چین برای همکاری با ایران و چند کشور در تحریم دیگر تاسیس شده‌بود، خبر داده که از نیمه اردیبهشت ماه همکاری خود با ایران را قطع خواهد کرد. این بانک طی مدت همکاری به میزان 11 درصد به هزینه‌های دریافتی خود افزوده‌بود. رفتار این بانک نشان می‌دهد که چینی‌ها حاضر نیستند، هزینه‌ای برای تحریم ایران پرداخت کنند. آنها مذاکره در مورد آینده روابط دو کشور را به اجلاسی واگذار کرده‌اند که در فصل تابستان برگزار می‌شود و شرطشان برای مذاکره را نیز حضور حسن روحانی در این اجلاس دانسته‌اند. چینی‌ها در همکاری با ایران روی خوشی نشان نداده‌اند. هندی‌ها نیز در دوره قبلی تحریم‌ها به جای پرداخت پول نفت از مکانیزم‌های جایگزینی مانند خرید کالا استفاده کردند. در این شرایط احتمالا سه کشور دیگر هم مسیرهای قابل توجهی را پیش‌روی ایران قرار نمی‌دهند. همزمان وزیر امور خارجه ترکیه پیشنهاد امریکا برای خرید نفت از امارات و عربستان به جای ایران را نوعی «بی‌اخلاقی» توصیف کرده‌است. این درحالی است که وزیر نفت عربستان طی بیانیه‌ای اعلام کرده برای جلوگیری از برهم خوردن تعادل بازار تلاش می‌کند. در شرایط جدید شرکت‌های طرف قرار داد با ایران احتمالا پا پس می‌کشند و دولت‌های چین، هند، ترکیه و کره جنوبی باید خرید نفت ایران را تضمین کنند که حداقل تاکنون به غیر از ترکیه دیگر کشورها در این مورد اظهارنظر دقیقی انجام نداده‌اند. به گفته یک تحلیلگر نفتی، در دوره جدید واکنش همراه دولت‌های خریدار نفت ایران مهمترین نیاز نه تنها ایران که بازار نفت است.

در بدترین حالت چه می‌شود؟

3.بدبینانه‌ترین اتفاق این است که صادرات نفت ایران به روزانه 400 تا 500 هزار بشکه برسد. سخنگوی سابق وزارت امور خارجه این احتمال را در اندازه «صفر» ارزیابی کرده‌است. با این حال بدبینانه‌ترین سناریوها نیز بررسی شده‌است. یوروز نیوز فارسی پیش‌بینی در دسته رسانه‌های قرار می‌گیرد که پیش‌بینی ناخوشایندی از آینده صادرات نفت ایران انجام داده‌است. این رسانه نوشته‌است:« در اینصورت درآمد ارزی ایران در سال ۱۳۹۸ به حدود ۱۱ میلیارد دلار خواهد رسید. از این میزان درآمد، نزدیک به ۷ میلیارد دلار قابل تزریق به بودجه دولت خواهد بود.» در اینصورت دولت 158.5 هزار میلیارد تومان دچار مشکل می‌شود. یورونیوز نوشته است:« بنابراین میزان توانایی ایران در ادامه فروش نفت خارج از چارچوب تحریم‌های آمریکا و نیز سیر صعودی قیمت جهانی نفت از جمله عوامل اصلی در کاهش رشد نرخ دلار و کاهش شتاب نرخ تورم خواهد بود.» سناریوی خوش‌بینانه ادامه فروش نفت ایران از روش‌های دیگر است.

ایران با تحریم‌ها چه می‌کند؟

4.چند ماه قبل که زنگنه برای اداره شرکت نفت سراغ از مسعود کرباسیان گرفت، تحلیلگران اقتصادی پیش‌بینی کردند که وزارت نفت خود را برای شرایط سخت آماده می‌کند. کرباسیان هم سابقه کلان مدیریت اقتصادی در تراز وزارت اقتصاد را دارد و هم اینکه در دوره‌های مختلف تحریمی روش‌هایی برای ادامه ارتباط با جهان پیدا کرده‌بود. طی چند ماهه گذشته که فشارهای امریکا علیه اقتصاد ایران افزایش یافته بود، میزان صادرات نفت کشور روند صعودی خود را حفظ کرد و حتی گفته می‌شود که رشد بین 10 تا 12 درصدی را نیز تجربه کرد. آمار دقیقی از میزان صادرات نفت کشور ابزار نشده ولی به نظر می‌رسد که عدد صادرات روزانه یک میلیون و 200 هزار بشکه نزدیک به واقعیت است. کرباسیان مدتی قبل در صفحه اینستاگرامش خبر داد که برای دوره تحریم‌های سخت‌تر هم برنامه دارد. او از ماه‌ها قبل مشاورانی را استراتژیک را گردهم آورد که برای این روزها سناریوهای متفاوتی را بنویسند. حتی در میانه فرودین سایت اقتصادآنلاین نیز به نقل از منابع موثق خبر داد میزان صادرات نفت ایران اوج گرفته است. براین اساس طبق آخرین گزارش های منتشر شده از بلومبرگ، ایران در ماه مارس یعنی پنجمین ماه آغاز تحریم ها، بیش از 1.8 میلیون بشکه نفت و میعانات گازی صادر کرده است که از این میزان بالغ بر 1.3 میلیون بشکه مربوط به نفت خام است. این وب سایت اقتصادی نوشته بود:« استراتژی‌های مدیرعامل جدید شرکت ملی نفت در فروش حداکثری و از دست ندادن سهم بازار نفت موثر واقع شده است.» وزیر نفت و رئیس شرکت ملی نفت ایران سعی دارند در مورد مکانیزم‌های دور زدن تحریم‌ها اظهارنظری نداشته‌باشند. کرباسیان تکنوکراتی کارآزموده است که مدتی قبل صادرات نفت کشور را نجات داد، گفته می‌شود از اسفندماه او برای این دوره اخیر نیز پیش‌بینی‌هایی داشته و بزودی روش‌های جدید فروش نفت به کار گرفته می‌شود.

اقتصاد ایران چقدر آسیب می‌بیند؟

 هر اتفاقی که در صنعت نفت رخ دهد، اثرات مشخصی بر آینده رشد اقتصادی خواهد داشت. پیش از تحریم های جدید امریکا صندوق‌بین‌المللی پول پیش‌بینی کرده بود میزان رشد اقتصادی کشور در سال 98 به عددی نزدیک به منفی 3.5 درصد کاهش یابد. سال گذشته هم اقتصاد ایران بدون نفت به عدد 1.9 درصد رسیده‌بود. کاهش میزان صادرات نفت درآمدهای کشور را به شدت کاهش می‌دهد هرچند که بحران فعلی اقتصاد ایران بیش از فروش نفت، یافتن روش‌هایی برای انتقال ارز به داخل است. با توجه به عدم همکاری بانک‌های اروپایی، موضوع اصلی پیش‌روی اقتصاد ایران بیش از فروش نفت، روش‌های تغییر وضعیت فعلی است.

در روزهای تحریم چه کردیم؟

5.تحریم هرچند خسارت‌های مالی قابل توجهی به اقتصاد ایران وارد کرده است ولی به گفته کرباسیان رئیس شرکت ملی نفت دقیقا در همین روزهای تحریم تعدادی از پروژه‌های بزرگ نفتی کشور هم بومی‌سازی شده است. او در این مورد گفته بود:« خوشحالم که بگویم با وجود تمام تنگناهایی که علیه اقتصاد ایران رقم زد شد، با قدرت به فروش نفت ادامه می دهیم، سهم خود در بازار جهانی را حفظ می کنیم و با یاری نیروهای متخصص داخلی ضمن توسعه میادین نفتی، فرآیندهای بازسازی و نوسازی را نیز با قدرتی بیشتر در دستور کار داریم.به لطفا خداوند متعال فازهای 13، 22، 23 و 24 پارس جنوبی در سالی که سرشار از تنگناها بود، تکمیل شد. با تلاش همکارانم در شرکت ملی نفت ایران نه تنها استخراج کم نشد که افزایش هم یافت و بازهم با کوشش فرزندان این سرزمین عملیات خط لوله گوره-جاسک آغاز شد. تلاش می کنیم فروش نفت را با تمام بدعهدی آمریکا، تداوم دهیم، راه های انتقال پول به کشور را تسهیل کنیم و سهم خودمان در بازار جهانی را حفظ و ارتقاء دهیم.»

 

 

منتشر شده در سرویس:

گزارش تحلیلی